(Tiếp theo phần 1)

Quang không trả lời. Anh siết chặt chiếc đ:iện th:oại trong tay, các đốt ngón tay trắng bệch, mắt dán xuống nền sân như thể chỉ cần ngẩng lên là mọi thứ sẽ vỡ tan.

Bà Hạnh buông cổ tay tôi ra. Bà nhìn tôi, rồi nhìn con trai, đôi lông mày xăm nhướng lên một nửa.

“Cái gì mà năm chỉ? Cái gì mà thứ Sáu? Quang, ai nhắn cho mày?”

“Không có gì đâu mẹ. Mẹ ra xe ngồi đi.”

“Không có gì mà m:ặt mày trắng như tờ giấy?” Bà chìa tay ra. “Đưa đây! Mắt tao kém, nhưng tao biết mày đang gi:ấu tao chuyện gì!”

Quang lùi một bước, giấu chiếc đ:iện th:oại ra sau lưng. Tôi nhìn cái dáng lúng túng ấy mà thấy lạ. Sáu năm, tôi chưa từng thấy anh cưỡng lại mẹ dù chỉ một câu.

Tôi hít vào một hơi thật sâu. Cổ tay còn rát, nhưng đầu óc tôi bỗng tỉnh táo lạ thường, cái tỉnh táo của người quen ngồi trước những con số không khớp.

“Mẹ, con đọc cho mẹ nghe,” tôi nói. “‘Chị Vân: Vàng lấy lại được chưa? Thứ Sáu này tới hạn. Thiếu năm chỉ là em b:áo c:ông an, đừng trách em không nể tình.’ Mẹ có biết chị Vân nào không?”

Tôi thấy rõ lúc cái tên ấy đi vào tai bà. Đôi môi đang mím chặt hé ra, bàn tay nắm vàng nới lỏng, mấy chiếc nhẫn khẽ va vào nhau kêu lách cách.

“Vân… Kim Vân? Con Vân tiệm vàng đầu chợ?” Bà quay phắt sang con trai. “Nó đ:òi rồi hả? Tao đã nói nó cho khất tới cuối năm cơ mà!”

“Chồng chị ấy nằm viện, chị cần gấp,” Quang nói, cuối cùng cũng ngẩng lên, mắt đỏ hoe. “Con định tối nay nói với mẹ.”

Tôi đứng giữa hai mẹ con, nghe từng mảnh ghép rơi vào đúng chỗ của nó. Năm chỉ. Đúng năm chỉ. Đúng bằng số vàng tôi vừa tháo ra khỏi người.

“Vậy là,” tôi nói chậm rãi, “vàng c:ưới của con là vàng đi vay?”

Không ai đáp. Quanh chúng tôi đã thành một vòng người nhỏ: mấy người đi ngang, một bác xe ôm, cả bác bảo vệ tòa án đang đứng khoanh tay nhìn sang.

“Anh Quang, gọi lại cho chị Vân. Bật loa. Ngay bây giờ,” tôi nói. “Hôm nay tôi không đ:òi anh thứ gì. Tôi chỉ đ:òi sự thật.”

“Gọi đi!” bà Hạnh gắt lên, nhưng lần này đó không còn là giọng của người đi đ:òi n:ợ. Đó là giọng của một người đang sợ.

Quang bấm số. Chuông đổ hai hồi thì có người bắt máy, một giọng đàn bà khoảng bốn mươi, ngọt xớt kiểu người buôn bán quen xưng “em” với tất cả khách hàng.

“Alo anh Quang hả? Lấy được vàng chưa anh? Em nói rồi, thứ Sáu là…”

“Chị Vân, tôi là Hà.” Tôi cướp lời. “Vợ cũ của anh Quang. Tôi đang đứng cạnh anh ấy và bà Hạnh. Chị làm ơn nói rõ giùm tôi: năm chỉ vàng này là khoản gì, ai vay, vay từ bao giờ?”

Đầu dây im một nhịp. Rồi giọng chị Vân đổi hẳn, bớt ngọt, thêm cứng.

“Ồ, chị Hà. Vậy cũng tốt, đỡ phải nói vòng. Sáu năm trước bà Hạnh qua tiệm em, mượn năm chỉ vàng 9999 để sắm vàng c:ưới cho con d:âu. Hẹn một năm trả gốc. Giờ sáu năm rồi, em chưa thấy gốc đâu.”

“Tao có xin chị khất mà!” bà Hạnh nói to, nhưng tay bà run.

“Khất thì được, nhưng chồng em nằm viện bốn tuần rồi bà ơi, em cần vốn,” chị Vân đáp. “Lãi thì anh Quang đóng đều, em không phàn nàn. Còn gốc, thứ Sáu này em phải thu.”

Hai chữ “anh Quang” làm tôi quay sang. “Lãi, anh đóng?”

Quang không đáp. Bà Hạnh cũng quay sang con trai, và trên khuôn m:ặt hằn nếp của bà, tôi thấy một thứ tôi chưa từng thấy ở bà trong sáu năm: sự ngỡ ngàng.

“Mày đóng lãi? Tao tưởng con Vân cho khất luôn cả lãi. Chị em họ với nhau mà…”

“Mẹ ơi, chị ấy có bao giờ cho khất lãi đâu,” Quang nói, giọng vỡ ra. “Mỗi tháng một phân vàng. Con đóng bằng lương. Sáu năm rồi. Con không muốn mẹ lo.”

Tôi đứng im. Trong đầu tôi hiện ra từng thứ nhỏ nhặt của sáu năm: chiếc máy giặt cũ anh nhất định không chịu đổi, chuyến du lịch anh cứ hẹn “năm sau”, tô mì gói anh ăn một mình giữa đêm rồi bảo đã ăn cơm rồi. Cái dáng anh đứng ngoài ban công nói đ:iện th:oại nhỏ giọng, cái cách anh úp màn hình xuống bàn mỗi khi có tin nhắn.

Ba tháng trước, chính tôi là người nộp đơn l:y h:ôn. Vì tôi nghĩ anh có người khác. Tôi đã nghĩ về một cô gái nào đó trong chiếc đ:iện th:oại ấy, một thứ ng:oại tình mà anh nuôi bằng từng đồng bóp ra từ cuộc hôn nhân của chúng tôi. Khi tôi đưa đơn, anh không hỏi lý do, không c:ãi, chỉ nói: “Em cứ k:ý đi.” Tôi tưởng đó là sự dửng dưng. Giờ mới biết đó là sự im lặng của một người không còn m:ặt mũi nào để giữ vợ.

Hóa ra cái tên trong chiếc đ:iện th:oại ấy là một bà chủ tiệm vàng. Và thứ anh nuôi suốt sáu năm là sợi dây chuyền tôi vẫn đeo trên cổ.

Tôi không biết mình nên thương anh hay nên giận anh. Có lẽ cả hai. Nhưng tôi biết một điều: nếu bây giờ tôi để mọi chuyện trôi đi trong nước mắt, thì sáu năm của tôi và sáu năm của anh sẽ thành một món n:ợ không ai chịu giải thích.

“Chị Vân,” tôi nói vào đ:iện th:oại. “Chị có sổ ghi lãi không? Chị chụp gửi số này giúp tôi.” Tôi đọc số của mình. “Tôi chờ.”

“Sổ em có, nhưng…”

“Chị gửi đi. Nếu chị đã tính đúng thì chị đâu sợ ai xem.”

Chưa đầy hai phút, màn hình tôi sáng lên. Một trang sổ kẻ ô, bảy mươi hai dòng, mỗi dòng một tháng, mỗi dòng ghi “1 phân”, cuối dòng là một chữ k:ý quen thuộc. Chữ “Quang” ngả nghiêng, tháng nào cũng vậy, không sót một tháng. Không có dòng nào của bà Hạnh.

Tôi đọc hết, rồi nhẩm. Cái nghề kế toán dạy tôi một điều: con số không biết nói dối, chỉ có người ghi mới nói dối.

“Chị Vân, một phân vàng mỗi tháng trên năm chỉ là hai phần trăm một tháng, hai mươi bốn phần trăm một năm. Bảy mươi hai tháng, chị đã nhận bảy chỉ hai tiền lãi. Đúng không?”

“Đúng, nhưng lãi là lãi, gốc là gốc…”

“Luật chỉ cho phép lãi tối đa hai mươi phần trăm một năm,” tôi nói, không to, không nhanh. “Năm chỉ thì một năm một chỉ, sáu năm là sáu chỉ. Chị đã thu bảy chỉ hai, dư một chỉ hai. Phần dư đó không có giá trị, phải trừ vào gốc. Gốc còn ba chỉ tám, không phải năm chỉ.”

Đầu dây im bặt. Trong đám đông, có người khẽ huýt một tiếng.

“Chị là kế toán hay luật sư vậy?” chị Vân gắt.

“Kế toán. Nên tôi cộng được.”

“Em nói cho chị biết, thứ Sáu mà không đủ là em vẫn b:áo c:ông an!”

“Chị cứ báo,” tôi đáp. “Đây là tranh chấp dân sự. C:ông an sẽ hướng dẫn chị ra tòa, mà ra tòa thì cuốn sổ có chữ k:ý của chính chị là bằng chứng rõ nhất về mức lãi chị đã thu. Chị đừng dọa người ta nữa.”

Chị Vân im một lúc lâu. Tôi nghe tiếng thở dài, rồi một tiếng “hừ” rất nhỏ.

“Thôi. Ba chỉ tám thì ba chỉ tám. Thứ Sáu em chờ.”

Đường dây ngắt.

Sân tòa lặng đi. Tiếng xe cộ ngoài đường như xa hẳn. Bà Hạnh đứng đó, tay vẫn nắm đống vàng, nhưng dáng bà đã khác: lưng như thấp xuống, đôi vai không còn ưỡn lên như lúc chỉ vào m:ặt tôi.

Trong đám đông có người xì xào: “Vay vàng đi c:ưới rồi đ:òi lại của d:âu à?” Một giọng khác: “Nghe cô kia nói mà thấy tội anh chồng.” Tôi không quay lại. Tôi không cần nghe.

Nhưng bà Hạnh thì nghe. Và như mọi người sĩ diện bị dồn vào góc, bà không cúi đầu ngay. Bà ngẩng cằm lên, giọng the thé trở lại:

“Tao vay thì sao? Tao vay là vì ai? Vì thằng Quang! Mày vào nhà tao, đeo vàng nhà tao, ăn cơm nhà tao sáu năm, giờ mày đứng đó dạy đời tao à?”

“Dạ, con không dạy đời mẹ,” tôi nói. “Con chỉ nói một lần cho đủ, nói xong con đi. Lúc nãy mẹ bảo con tay trắng. Nhưng thứ mẹ vừa giật khỏi người con chưa từng thuộc về nhà mẹ. Nó thuộc về chị Vân. Con không đ:òi vàng của nhà mẹ, chưa bao giờ. Con còn không biết nó là vàng vay. Sáu năm con đeo trên người thứ mà con trai mẹ phải ăn mì gói để trả lãi, còn con thì giận anh keo kiệt.”

Bà Hạnh há miệng, rồi lại khép. Tôi nói tiếp, giọng thấp xuống:

“Mẹ vay vì sĩ diện, con hiểu. Nhưng nếu mẹ nói thật với con từ ngày đầu, con đã cùng anh Quang trả. Con không phải người khinh nhà nghèo.”

Bà im rất lâu. Rồi giọng bà bật ra, khàn và nhỏ, khác hẳn tiếng gào ban nãy:

“Hồi đó bên nhà gái đông họ hàng, người ta đi đưa d:âu với cả đôi bông, cái lắc. Nhà tao có hai bàn tay trắng. Tao sợ họ coi thường thằng Quang, sợ mày vào nhà thấy nghèo rồi khinh. Tao mượn con Vân. Tao tính vài tháng là xong…”

Bà ngưng, nuốt khan.

“Tới lúc mày đòi l:y h:ôn, tao cuống. Tao nghĩ lấy được vàng về thì đỡ phải đi vay chỗ khác mà trả con Vân. Tao đâu có biết…” Bà quay sang con. “Sáu năm. Sáu năm mày đóng lãi mà không hé một lời!”

“Con sợ mẹ mất m:ặt,” Quang nói.

“Còn em thì sao?” Lần đầu tiên hôm nay tôi nhìn thẳng vào mắt anh. “Anh sợ mẹ mất m:ặt, sợ em coi thường nhà anh. Em ngủ cạnh anh sáu năm, nghi anh có người khác suốt ba tháng, mà anh thà để em nghĩ vậy còn hơn nói một câu: ‘Anh đang trả n:ợ giúp mẹ’.”

Quang đưa tay lên m:ặt, vai run lên từng đợt.

“Quang!” bà Hạnh quát, giọng chênh vênh. “Mày đứng về phía ai? Nói đi!”

Anh bỏ tay xuống. Mắt anh đỏ, nhưng lần này anh nhìn thẳng vào mẹ.

“Con đứng về phía sự thật, mẹ ạ. Mẹ vay là vì con, con biết. Con đóng lãi là do con tự nguyện. Nhưng hôm nay mẹ đ:òi vàng của Hà giữa sân tòa là sai, và con để mẹ làm vậy còn sai hơn. Con chở mẹ tới đây, con đứng nhìn mẹ cào tay Hà mà không nói một lời. Người sai nhất là con.”

Rồi anh quay sang tôi, giọng nghẹn lại:

“Anh xin lỗi. Anh tưởng gi:ấu thì em đỡ khổ.”

“Gi:ấu thì không ai đỡ khổ cả anh à,” tôi đáp. “Chỉ có người bị gi:ấu là khổ nhất.”

Bà Hạnh nhìn đứa con trai ngoan hiền của bà khóc giữa sân tòa, giữa đám đông đang nhìn. Rồi bà nhìn nắm vàng trong tay. Và bà làm một việc tôi không ngờ: bà chìa tay ra, đưa nó trả tôi.

“Cầm lấy.”

Tôi lắc đầu. “Con không lấy. Mẹ cầm về, quy ra trả chị Vân ba chỉ tám. Phần dư mẹ giữ, đó là phần anh Quang đã đóng dư mà không ai đ:òi.”

“Nhưng tao đã giật của mày giữa sân tòa…” Tay bà vẫn chìa ra, run run.

“Dạ, con biết,” tôi nói. “Con sẽ không quên đâu. Nhưng con cũng không cần mẹ xin lỗi bằng cách này.”

Bà thu tay về, ôm nắm vàng vào ngực như sợ nó rơi. Bà đưa tay áo bà ba lên lau mắt, lần đầu tiên tôi thấy bà làm vậy. Rồi mắt bà liếc xuống ngón tay tôi.

“Cái nhẫn kia… cho tao xem lòng nhẫn.”

Tôi do dự một chút, rồi tháo ra, đặt vào lòng bàn tay bà. Bà đưa sát vào mắt, nheo lại, môi mấp máy đọc từng chữ khắc nhỏ xíu: “Mẹ Lan tặng con gái Hà.” Mẹ tôi mất từ hồi tôi hai mươi tuổi. Mười hai năm rồi, đến lúc này mới có người đọc mấy chữ ấy lên bằng một giọng không có ác ý.

“Của mẹ mày thì mày giữ,” bà nói, đặt chiếc nhẫn trở lại tay tôi, rất nhẹ. “Tao nói oan cho mày.”

Tôi xỏ nhẫn vào ngón giữa. Nó mảnh, hơi lỏng, ấm lên vì tay bà.

Quang bước tới nửa bước rồi dừng lại, giữ khoảng cách như một người biết mình không còn quyền đến gần hơn.

“Hà. Anh không đ:òi chia nhà, không đ:òi chia t:iền không phải để làm màu. Anh thấy mình không còn tư cách. Ba chỉ tám còn lại, anh sẽ tự trả. Mẹ không phải đụng vào, em cũng không phải liên quan gì nữa.”

“Nhà cửa, t:iền bạc, anh cứ theo thỏa thuận đã k:ý,” tôi nói. “Tôi không nhận lòng thương hại của anh. Còn đơn l:y h:ôn thì đã k:ý rồi, tôi không đòi hủy. Nhưng nếu anh định sửa mình, đừng sửa vì tôi. Sửa vì anh.”

Anh gật, nước mắt rơi xuống vạt áo sơ mi.

Bà Hạnh quay sang con, giọng yếu đi nhiều: “Về đi. Hôm nay mẹ sai. Mẹ đi gặp con Vân với mày.” Rồi bà bước đi trước, từng bước chậm, không còn tiếng dép lệt xệt hung hăng như lúc chạy theo tôi nữa. Đám đông dần tản, mỗi người một ngả, chỉ còn bác bảo vệ liếc tôi một cái rồi gật đầu rất khẽ.

Tôi đứng nhìn bà được con trai dìu lên chiếc xe cũ đỗ sát lề. Cửa xe chưa kịp đóng. Tôi thấy nhẹ lòng, nhẹ hơn cả lúc đặt từng chiếc nhẫn vào tay bà ban nãy. Tôi tưởng thế là hết, một câu chuyện sáu năm rốt cuộc cũng có người chịu đọc to lên.

Đ:iện th:oại rung trong túi áo. Là tin nhắn của chị Vân.

“Chị Hà, em gửi chị cái này cho đủ bộ, kẻo chị lại bảo em tính thiếu. Từ đầu em đã nói với bà Hạnh, không có người bảo lãnh thì em không cho vay. Bà đưa em tờ này. Nếu thứ Sáu mẹ con họ thiếu, em biết tìm ai rồi.”

Bên dưới là một tấm ảnh. Tờ giấy ố vàng, chữ viết tay: “Giấy nhận n:ợ vàng.” Bên vay: Phan Thị Hạnh. Ở cuối giấy, dưới dòng “Người bảo lãnh”, là họ tên đầy đủ của tôi, kèm một chữ k:ý.

Tôi phóng to ảnh lên. Chữ H có cái móc nhỏ ở chân, thói quen tôi giữ từ hồi cấp ba. Từng nét quen đến lạnh người. Ngày k:ý ghi bên dưới: đúng cái ngày chúng tôi đi đăng ký kết hôn.

Tôi nhận ra từng nét chữ. Nhưng tôi chưa bao giờ nhìn thấy tờ giấy này. Tôi không nhớ mình đã k:ý nó ở đâu, vào lúc nào, và ai đã đặt nó trước mặt tôi.

Tôi ngẩng đầu. Qua lớp kính xe, bà Hạnh đang nhìn thẳng về phía tôi, đôi mắt ngấn nước. Và ngay khoảnh khắc ánh mắt chúng tôi chạm nhau, bà quay m:ặt đi, rất nhanh, như người vừa bị bắt quả tang.

Tôi không còn thấy nhẹ lòng nữa. Cảm giác ấy tan đi trong đúng một nhịp thở, thay bằng cái lạnh chạy dọc sống lưng, thứ lạnh của người kế toán mở sổ ra và thấy một dòng mình chưa từng ghi.

Tôi bước thẳng về phía chiếc xe cũ. Tiếng giày vang trên nền xi măng, không nhanh, không chậm. Quang vừa dìu mẹ ngồi vào ghế phụ, đang định đóng cửa thì thấy tôi đi tới. Anh khựng lại.

“Hà? Em còn…”

“Anh Quang, đứng đó.” Tôi nói, rồi cúi xuống, nhìn qua cửa xe vào đôi mắt bà Hạnh. “Mẹ. Mẹ nhìn con đi.”

Bà không nhìn. Bà ôm nắm vàng trước ngực, mắt dán vào tấm taplo xước sơn như thể đó là thứ đáng xem nhất trần đời.

Tôi đưa chiếc đ:iện th:oại ra, phóng to tấm ảnh lên hết cỡ, giơ trước mặt bà.

“Chị Vân vừa gửi con tờ này. ‘Giấy nhận n:ợ vàng’, bên vay là mẹ, người bảo lãnh là con. Chữ k:ý này giống chữ của con đến từng cái móc ở chân chữ H. Ngày k:ý là ngày con với anh Quang đi đăng ký kết hôn. Mẹ nói con nghe, con k:ý nó lúc nào?”

Quang giật lấy đ:iện th:oại từ tay tôi, đọc. Tôi thấy mắt anh chạy từ dòng đầu xuống dòng cuối, rồi quay lại dòng đầu, như người không tin vào chữ nghĩa của chính mình. M:ặt anh từ đỏ chuyển sang xám.

“Mẹ.” Giọng anh khàn đặc. “Cái này là sao?”

Bà Hạnh mím môi. Tôi biết cái mím môi ấy. Sáu năm, mỗi lần bà bị dồn vào chân tường, bà đều mím môi như vậy để nuốt lời xuống. Nhưng hôm nay có gì đó đã gãy trong bà từ lúc nắm vàng được đưa ra, và cái mím môi ấy giữ không nổi.

“Mẹ có ép nó đâu,” bà nói, nhỏ như gió. “Nó tự cầm bút k:ý.”

“Con cầm bút,” tôi gật. “Nhưng con không biết mình đang k:ý cái gì. Mẹ muốn tự nói, hay để con nói?”

Không có tiếng đáp. Ngoài kia xe cộ vẫn chạy, bác bảo vệ ở cổng vẫn đứng đó, nhưng tôi như nghe được tiếng bánh xe quay chậm lại.

Rồi ký ức của tôi tự trồi lên, rõ ràng, như chưa từng bị chôn. Buổi sáng đăng ký ở ủy ban phường sáu năm trước. Hàng người xếp dài đến tận hành lang, quạt trần kêu cọt kẹt. Anh Quang bị gọi ra ngoài photo thêm giấy chứng minh, để tôi ngồi lại với mẹ anh. Cán bộ đẩy ra trước mặt tôi một chồng giấy, bảo ký vào mấy chỗ đánh dấu. Tờ cuối cùng được gập đôi, và bàn tay gầy của bà Hạnh đè lên nửa trên của nó.

“Con ký chỗ này nữa, giấy cam kết gì đó của phường, ký nhanh cho kịp giờ, người ta đang chờ.”

Tôi còn nhớ ngón tay bà dính mực xanh. Tôi còn nhớ mình mỉm cười, ký vào, vì hôm ấy tôi là cô dâu hạnh phúc nhất phường, và cô dâu hạnh phúc thì không đọc chữ nhỏ.

“Ngày hôm đó,” tôi nói chậm rãi, “mẹ đã đè tay lên tờ giấy. Mẹ bảo là giấy cam kết của phường.”

Bà Hạnh nhắm mắt lại. Một giọt nước chảy ra từ khóe mắt nhăn, rơi xuống tay áo bà ba.

“Con Vân nó không cho vay nếu không có người bảo lãnh,” bà nói, giọng như đọc lời khai. “Tao nói thằng Quang đứng ra, nó bảo thằng Quang còn ăn cơm chung mâm với tao, không tính. Nó đòi người có lương, có tên tuổi đàng hoàng. Tao không có ai. Tao lúc đó chỉ có mày.”

“Vậy sao mẹ không nói với con?”

“Nói thế nào?” Bà ngẩng lên, lần đầu tiên nhìn thẳng vào tôi, đôi mắt vừa sợ vừa đỏ. “Tao nói, con ơi, mẹ vay vàng để sắm cho con cái đám cưới cho đàng hoàng, con ký bảo lãnh giùm mẹ? Tao nói sao nổi? Mày là con gái nhà tử tế, họ hàng mày đông. Tao sợ mày nghe xong, mày với nhà mày coi nhà tao là cái nhà nghèo đi lừa gạt.”

“Mẹ không nói, nên mẹ lừa.” Tôi đáp, không to, nhưng từng chữ như rơi xuống nền xi măng. “Hai chuyện đó khác nhau, mẹ ạ. Nghèo thì không có tội. Lừa mới là có tội.”

Quang đứng chết lặng bên cửa xe, tay vẫn cầm chiếc đ:iện th:oại của tôi. Anh nhìn mẹ như nhìn một người xa lạ, rồi anh gập người xuống, chống tay lên nóc xe, lưng rung lên.

“Sáu năm,” anh nói, giọng như kéo ra từ đáy giếng. “Sáu năm con đóng lãi, con tưởng con đang gánh một mình để mẹ với Hà khỏi lo. Mà hóa ra con còn không biết mẹ đã kéo Hà vào từ ngày đầu. Mẹ biết nếu chị Vân không đòi được vàng thì sẽ tìm tới Hà. Mẹ biết, mà mẹ vẫn im.”

“Tao đâu có định để nó dính!” Bà Hạnh bật lên, tiếng the thé chợt quay lại, nhưng yếu như tiếng gà con. “Tao tính trả xong là giấy ấy cũng hết giá trị, có ai biết đâu! Tao đâu có ngờ con Vân giữ lâu như vậy, tao đâu có ngờ mày… mày đòi l:y h:ôn…”

“Mẹ.” Quang ngẩng đầu. “Hôm nay mẹ đ:òi vàng của Hà giữa sân tòa. Có phải vì mẹ sợ Hà thành người bảo lãnh phải trả thay không?”

Bà Hạnh không đáp. Tôi cũng không cần bà đáp. Tôi nhớ lại lời bà ban nãy: lấy được vàng về thì đỡ phải đi vay chỗ khác. Hóa ra có hai lý do, và cả hai đều là sợ. Sợ nợ, và sợ cái tờ giấy bà lén nhét trước mặt tôi sáu năm trước một ngày nào đó sẽ lật ngược lên.

Tôi hít vào một hơi thật dài.

“Được rồi,” tôi nói. “Thứ Sáu này con đi cùng hai người đến tiệm chị Vân.”

Quang ngẩng phắt lên: “Hà, em không cần…”

“Em cần,” tôi cắt ngang. “Vì tên em đang nằm trên một tờ giấy mà em không hề đồng ý. Tờ giấy đó em muốn tận tay lấy lại, tận mắt nhìn nó được xử lý. Em không đòi hai người chuộc lỗi gì cả. Em chỉ muốn gỡ tên mình ra khỏi chuyện này cho sạch sẽ.”

Bà Hạnh gật rất khẽ, như một đứa trẻ bị phạt đứng.

Thứ Sáu hôm ấy trời nắng gắt, kiểu nắng đầu hạ làm cả con phố đầu chợ trắng xóa. Tiệm vàng Kim Vân nằm giữa dãy hàng quen thuộc, tủ kính lau sáng bóng, mấy sợi dây chuyền treo lấp lánh dưới đèn. Chúng tôi bước vào lúc mười giờ sáng.

Chị Vân đứng sau quầy, bốn mươi mấy tuổi, tóc búi gọn, đeo kính dây mảnh, trông giống người từng quen cân đong đo đếm. Đúng như giọng điện thoại: ngọt xớt khi cần ngọt, cứng khi cần cứng. Nhưng hôm nay quầng mắt chị thâm sì, áo nhăn một góc. Chồng chị nằm viện bốn tuần, tôi nhớ.

“Mời mẹ con, mời chị Hà,” chị nói, giọng thấp hơn tôi tưởng. “Em chuẩn bị cân rồi.”

Bà Hạnh run run đặt nắm vàng lên khay nhung. Hai chiếc nhẫn đôi, sợi dây chuyền. Chị Vân đeo găng, cầm từng món lên cân, đọc số bằng giọng đều đều. Tôi đứng sát bên, mắt dõi vào kim cân. Năm chỉ, hao một chút do sáu năm đeo, nhưng đủ để trừ ra ba chỉ tám còn dư.

“Ba chỉ tám,” chị Vân nói, đặt riêng phần ấy vào một chiếc khay khác. “Còn lại một chỉ hai, em trả lại bác.”

“Cái đó không phải của tôi.” Bà Hạnh lắc đầu, lùi nửa bước. “Chị cầm đi. Chồng chị nằm viện, chị cần. Phần đó… phần đó thằng Quang đóng dư cho chị suốt sáu năm, coi như tôi gửi chị.”

Chị Vân khựng lại. Tôi thấy bàn tay đeo găng của chị run nhẹ một cái.

“Bác Hạnh…”

“Chị cầm đi,” bà nói, giọng khàn. “Tôi không biết nói gì với chị cho phải. Chị vay chỗ tôi tin, tôi không giữ được lời. Chị Vân, tôi xin lỗi.”

Câu nói đó, tôi biết, khó với bà hơn cả việc đặt chân vào tòa án. Chị Vân im một lúc, rồi gật đầu, đẩy khay sang một bên.

Đến đây là xong khoản vàng. Nhưng việc của tôi thì chưa.

“Chị Vân,” tôi nói, rút trong túi áo ra một tờ giấy đã gấp tư. “Giờ đến chuyện tờ giấy bảo lãnh. Chị cho tôi xin bản gốc.”

Chị Vân nhìn tờ giấy, rồi nhìn tôi. Sự mệt mỏi trong mắt chị bỗng thu lại, nhường chỗ cho cái nhìn của một người làm ăn.

“Chị Hà, tờ đó chị ký tên đàng hoàng.”

“Tôi ký thật,” tôi nói. “Nhưng tôi ký mà không biết nội dung. Hôm đó tôi đi đăng ký kết hôn, bà Hạnh đè tay lên phần trên của tờ giấy, bảo tôi đây là giấy cam kết của phường. Tôi tin mẹ chồng tương lai, nên ký. Đó là lừa dối, và theo luật, một giao dịch được lập bằng cách lừa dối thì không có giá trị ràng buộc. Hôm nay tôi không đến để đấu với chị. Tôi đến để hỏi chị một câu thôi.”

Tôi đặt tờ giấy tôi mang theo lên mặt kính quầy. Đó là bản tự khai chính tay bà Hạnh viết đêm hôm trước, nét chữ run run nhưng đủ rõ, có lăn dấu vân tay và chữ ký của cả bà lẫn Quang làm chứng: “Tôi, Phan Thị Hạnh, xác nhận đã lừa con dâu là Hà ký vào giấy bảo lãnh mà không cho con biết nội dung…”

Chị Vân đọc, hàng lông mày mỏng nhíu lại.

“Câu hỏi của tôi,” tôi nói tiếp, “là thế này. Sáu năm, chị giữ trong tay một người bảo lãnh. Chị có gọi cho tôi một lần nào chưa? Chị có xác minh tôi có biết chuyện này không chưa? Mỗi tháng chị ký sổ nhận lãi của anh Quang, nhưng chị chưa từng hỏi tôi một câu rằng, chị Hà có đồng ý đứng bảo lãnh không?”

Chị Vân im lặng. Không khí trong tiệm đặc quánh. Tiếng quạt trần quay đều trên đầu tôi nghe như tiếng kim giây.

“Tôi không muốn làm to,” tôi nói, hạ giọng. “Nhưng nếu phải ra tòa, chị sẽ phải giải thích hai việc: mức lãi chị đã thu, và tờ bảo lãnh chị nhận mà không bao giờ xác minh. Còn tôi, tôi có bản tự khai của người đã lừa tôi. Chị nghĩ tòa sẽ tin ai?”

Một lúc rất lâu sau, chị Vân tháo kính ra, đưa tay day sống mũi. Khi chị ngẩng lên, không còn là bà chủ tiệm vàng nữa, mà là một người phụ nữ bốn mươi mấy tuổi, mệt đến cạn người.

“Chị Hà ạ,” chị nói, “em không có ý hại chị. Em cho vay vì chị em họ, nể bà Hạnh, nhưng em làm ăn nên em cần giấy tờ. Nếu em nói thật, em biết cái giấy đó đứng không vững từ lâu rồi. Hồi đó bà đưa tờ ấy, em cũng thấy ngờ ngợ… vì chữ ký quá đẹp so với người chưa gặp mặt. Nhưng em không hỏi, vì em sợ hỏi ra thì mất mối.”

“Và mấy hôm trước chị định đem nó ra dọa tôi.”

“Dạ.” Chị Vân cúi mặt. “Em xin lỗi. Hôm đó em rối quá. Chồng em nằm viện, tiền viện phí dồn tới, em nghĩ đến chuyện thu hồi gốc mà không còn nghĩ đến chuyện khác.”

Tôi nhìn chị. Tôi đã chuẩn bị tinh thần cho một cuộc chiến, nhưng bây giờ nhìn bàn tay chị đặt trên quầy kính run run, tôi chỉ thấy mệt, và thương, một cách rất khó gọi tên.

“Chị viết cho tôi giấy tất toán,” tôi nói. “Ghi rõ khoản vay năm chỉ vàng của bà Hạnh đã thanh toán đủ, và người bảo lãnh là tôi không còn bất kỳ trách nhiệm nào. Rồi chị đưa tôi bản gốc.”

Chị Vân gật. Chị lấy tờ giấy kẻ ô, viết bằng nét chữ nhỏ, đều, đọc to từng dòng cho cả ba người nghe, ký tên, đóng dấu tiệm. Rồi chị mở ngăn kéo dưới quầy, lấy ra một tờ giấy ố vàng, gấp làm tư, cầm bằng cả hai tay như cầm một thứ quá nặng.

Chị đẩy nó về phía tôi.

Tôi không cầm. Tôi quay sang bà Hạnh.

“Mẹ,” tôi nói. “Tờ giấy này là của mẹ. Mẹ xé nó đi.”

Bà Hạnh nhìn tôi, rồi nhìn tờ giấy. Bàn tay bà vươn ra, run đến nỗi hai lần không cầm được mép giấy. Khi cuối cùng bà nhấc nó lên, nó nhẹ bẫng như một chiếc lá khô. Bà xé đôi. Rồi xé tư. Rồi xé nhỏ hơn nữa, từng mảnh rơi xuống mặt kính, mỗi mảnh mang một nét chữ của tôi, những nét tôi ký trong một buổi sáng tin người.

“Con ơi,” bà nói khẽ, mắt nhìn đống giấy vụn. “Sáu năm qua, mỗi lần mẹ nhìn con đeo sợi dây chuyền, mẹ nhớ tới tờ giấy này. Mẹ ghét con vì thế, ghét vì con làm mẹ thấy mình có lỗi. Ghét kiểu người ta ghét cái gương, mà đâu phải tại cái gương.”

Tôi đứng lặng. Tôi chưa từng nghe bà nói câu nào dài và thật như vậy.

“Con không bắt mẹ phải thương con,” tôi nói, sau một lúc. “Nhưng sáu năm qua, mẹ có thể nói với con một lần thôi, con sẽ không để mẹ đơn độc.”

Bà Hạnh cúi đầu, vai bà rung lên không thành tiếng.

Tôi quay sang Quang. Anh đứng cách chúng tôi một khoảng, đôi mắt sưng húp.

“Anh Quang.”

“Anh đây.”

“Chuyện nợ thế là xong,” tôi nói. “Còn chuyện của hai chúng ta thì anh đã biết rồi. Đơn l:y h:ôn em đã k:ý. Em không hủy, và em không mong anh nài. Nhưng em muốn nói với anh một điều thật lòng.”

Anh gật.

“Em cũng có lỗi,” tôi nói. “Ba tháng qua, em có nhiều lần định hỏi anh có chuyện gì, em đã không hỏi. Em chọn nghi ngờ trong im lặng, rồi nộp đơn, vì như vậy dễ hơn là hỏi và nghe một sự thật mình không muốn nghe. Em không đổ hết lỗi cho anh được.”

“Em không có lỗi,” anh nói, giọng nghẹn.

“Cả hai đứa mình đều im lặng,” tôi đáp. “Anh im vì sợ mẹ mất mặt. Em im vì sợ nghe câu trả lời. Không ai trong hai đứa mình ác, chỉ là sáu năm im lặng đủ để làm một cuộc hôn nhân chết.”

Anh không cãi. Anh chỉ đứng đó, nhìn tôi, và tôi biết trong mắt anh không còn nài nỉ, chỉ còn sự thừa nhận.

“Anh sẽ không làm phiền em nữa,” anh nói. “Nhưng nếu một ngày em cần gì…”

“Em sẽ biết cách nhờ,” tôi mỉm cười, lần đầu tiên trong ngày hôm ấy. “Anh lo cho anh trước đi.”

Chúng tôi bước ra khỏi tiệm vàng lúc gần trưa. Nắng đổ xuống con phố, chói đến cay mắt. Tôi đứng lại bên vệ đường, nhìn hai mẹ con họ đi về phía chiếc xe cũ. Bà Hạnh bước chậm, lưng còng hơn cái buổi sáng ở cổng tòa. Quang đi bên cạnh, không còn dìu như dìu một đứa con nít, mà đi ngang hàng, như hai người trưởng thành đang cùng gánh một thứ nặng.

Chị Vân chạy theo ra tận vỉa hè, tay cầm một túi vải nhỏ.

“Chị Hà.”

Tôi quay lại.

“Em không biết nói gì,” chị nói, hơi thở gấp. “Chuyện lãi, chuyện giấy bảo lãnh… em sai. Em sẽ không thu thêm bất cứ khoản nào nữa. Phần vàng dư em tính lại rồi, em xin gửi chị.”

Chị mở túi. Bên trong là một chiếc nhẫn vàng trơn, mảnh, loại một chỉ.

“Em giữ nó từ lúc nãy,” chị nói. “Một chỉ hai bà Hạnh gửi, em nghĩ bà muốn gửi ai đó, nhưng em không dám nhận cho chồng em. Em không biết chị có nhận không, nhưng đây là phần anh Quang đã đóng dư cho em sáu năm. Em muốn trả.”

Tôi nhìn chiếc nhẫn, rồi nhìn chị.

“Chị cầm lấy lo cho anh nhà,” tôi nói. “Anh ấy cần hơn tôi. Hôm nay tôi không nhận thêm thứ gì của ai cả.”

Chị Vân đứng ngẩn, rồi gật, mắt đỏ hoe. Chị cúi người, thật thấp, rồi quay vào tiệm.

Hai tháng sau.

Tôi dọn sang một căn hộ nhỏ ở gần công ty vận tải, tầng ba, ban công hướng đông, buổi sáng nào cũng có nắng chiếu vào bàn làm việc. Tôi mua một chiếc máy giặt mới, chậu cây cảnh, một cái nồi cơm điện nhỏ. Không có gì đắt tiền, nhưng mỗi món đều là tôi chọn.

Quang chuyển ra ở riêng, thuê một phòng nhỏ gần xưởng. Tôi nghe qua người quen rằng anh đi làm thêm buổi tối, và mỗi tháng gửi về cho mẹ một khoản vừa đủ, không hơn. Anh không còn là đứa con ngoan chỉ biết gật đầu. Anh nói với mẹ rằng anh sẽ lo cho bà đến cuối đời, nhưng không để bà quyết định thay anh bất cứ điều gì nữa. Bà Hạnh khóc, rồi im lặng, rồi chấp nhận.

Một chiều thứ Bảy cuối tháng, tôi đang tưới cây ngoài ban công thì chuông cửa reo. Tôi mở cửa. Bà Hạnh đứng đó, áo bà ba mới giặt, tay xách một túi nylon đựng mấy trái bưởi, dáng đứng gập ghềnh như người sợ làm phiền.

“Mẹ không vào,” bà nói trước khi tôi kịp mở lời. “Mẹ chỉ đến để đưa cái này. Bưởi nhà bà cô mẹ ở quê gửi, ngọt lắm.”

“Mẹ vào uống nước.”

Bà ngập ngừng, rồi bước qua ngưỡng cửa. Bà ngồi xuống mép ghế, hai bàn tay đan vào nhau trên đầu gối, mắt nhìn quanh căn phòng nhỏ sáng sủa.

“Con ở đây một mình có sợ không?”

“Dạ, lúc đầu hơi sợ, giờ quen rồi.”

Bà gật đầu, im lặng hồi lâu. Rồi bà nói, rất khẽ:

“Mẹ xin lỗi con. Không phải xin lỗi kiểu hôm ở tiệm. Hôm đó mẹ xin lỗi vì mẹ bị dồn tới đường cùng. Hôm nay mẹ xin lỗi vì mẹ biết mình sai.”

Tôi nhìn bà. Tôi nhìn đôi mắt kém của bà, đôi lông mày xăm đã phai màu, bàn tay có vết đồi mồi.

“Con nhận lời xin lỗi của mẹ,” tôi nói. “Chuyện sân tòa, con sẽ không quên. Nhưng con cũng không giữ nó trong lòng nữa. Giữ làm gì, nặng lắm.”

Bà ngẩng lên, mắt ngấn nước.

“Con là đứa tử tế,” bà nói. “Mẹ có phước mà không biết giữ.”

Tôi không trả lời. Có những câu không cần trả lời. Tôi rót cho bà một ly trà, đẩy đĩa bưởi bóc sẵn về phía bà. Chúng tôi ngồi uống trà dưới nắng chiều, hai người đàn bà từng là mẹ chồng nàng dâu, giờ chỉ còn lại hai con người với một chuyện cũ đã được đọc to lên.

Lúc bà về, tôi tiễn ra tận cầu thang. Bà quay lại, định nói gì đó, rồi thôi, chỉ giơ tay lên vẫy. Tôi vẫy lại.

Tối hôm đó, tôi đứng ở ban công, nhìn ánh đèn thành phố lên dần. Trên ngón giữa tay phải, chiếc nhẫn mảnh của mẹ tôi vẫn ở đó, hơi lỏng, ấm lên vì da tôi. Tôi xoay nhẹ nó, cảm nhận những nét chữ khắc nhỏ xíu trong lòng nhẫn: Mẹ Lan tặng con gái Hà.

Tôi nhớ lại sân tòa hôm ấy, bàn tay bà Hạnh giật cổ tay tôi, tiếng gào bên tai, ánh mắt thiên hạ. Tôi nhớ lúc tôi lần lượt đặt từng chiếc nhẫn vào tay bà và thấy nhẹ lòng. Giờ tôi hiểu vì sao. Không phải vì tôi mất vàng. Mà vì tôi đã không còn phải giữ thứ gì không thuộc về mình.

Vàng có thể mất, có thể trả, có thể cân đong đo đếm đến từng phân từng ly. Nhưng một cuộc hôn nhân sống bằng im lặng thì không có cái cân nào đo nổi. Tôi đã học điều đó bằng sáu năm, và bằng một buổi sáng ở cổng tòa án.

Tôi hít vào một hơi dài, thấy gió đêm mát lạnh, thấy lòng mình bình yên.

Và lần đầu tiên sau rất lâu, tôi ngủ một giấc không mộng mị.

-HẾT-