SÓNG GIÓ KHOẢN TÀI TRỢ NĂM TRIỆU TỆ
Chương 1
Tôi bỏ ra năm triệu tệ để giúp hai nghìn học sinh vùng núi được tiếp tục đến trường. Thế nhưng, ngay trước ống kính livestream, nữ sinh đại diện lại công khai từ chối khoản tài trợ, tuyên bố không cần sự bố thí của tôi.
Cả hội trường im phăng phắc như chết lặng. Môi hiệu trưởng run bần bật, còn cư dân mạng thì đang chờ xem tôi nổi trận lôi đình.
“Chúng em không cần quần áo, giày dép do các người quyên góp, cũng chẳng thèm số tiền thương hại của bất kỳ ai!”
Mạnh Lan vừa dứt lời, cả hội trường lớn của Trường Trung học huyện Bách Lĩnh im lặng đến mức không còn nghe thấy một tiếng ho.
Mấy vị lãnh đạo ngồi hàng ghế đầu mặt tái mét. Chiếc bình giữ nhiệt trong tay hiệu trưởng Hoắc suýt nữa rơi xuống đất.
Thầy giáo phụ trách livestream run tay, khiến máy quay chĩa thẳng lên trần nhà.
Bên dưới, có học sinh nhỏ giọng chửi:
“Đầu óc cô ta có vấn đề à?”
Cũng có người phấn khích đến đỏ cả mặt, lén vỗ tay chờ xem kịch hay.
Mạnh Lan đứng trên sân khấu, bộ đồng phục sạch sẽ, mái tóc được chải chuốt gọn gàng.
Hốc mắt cô ta đỏ hoe, nhưng khóe môi lại không giấu nổi vẻ đắc ý.
Lòng tự trọng, nghèo khó, nữ sinh, miền núi.
Chỉ cần đặt mấy từ ấy cạnh nhau, bất kỳ ai phản bác cô ta cũng sẽ lập tức biến thành kẻ giàu có ỷ thế bắt nạt học sinh nghèo.
Hiệu trưởng Hoắc sốt ruột chạy lên sân khấu.
“Mạnh Lan, đừng làm loạn nữa! Đưa micro cho thầy!”
Mạnh Lan lùi lại một bước.
“Thưa hiệu trưởng Hoắc, em không làm loạn. Em chỉ muốn nói rằng chúng em không phải những hình mẫu khốn khổ để người ta mang ra trưng bày.”
“Chúng em nghèo, nhưng chúng em có lòng tự trọng!”
Bình luận trên livestream chạy nhanh đến chóng mặt.
“Em gái dũng cảm quá!”
“Đây mới gọi là không tự ti, không kiêu ngạo.”
“Người giàu phen này khó xử rồi nhỉ?”
“Đừng dùng năm triệu tệ để sỉ nhục người khác!”
Tôi ngồi ở hàng ghế đầu, nhìn cô gái trên sân khấu.
Trán hiệu trưởng Hoắc ướt đẫm mồ hôi. Ông ta quay sang nhìn tôi.
“Giám đốc Du, con bé còn nhỏ, nói năng không suy nghĩ. Mong bà đừng để bụng.”
Rõ ràng, thứ ông ta muốn chỉ là khoản tiền tài trợ thực tế.
Trợ lý ghé sát tai tôi, nhỏ giọng hỏi:
“Có cần tắt livestream không ạ?”
“Không cần.”
“Nếu tiếp tục phát sóng, chuyện hôm nay sẽ thành bê bối mất.”
“Chẳng phải bây giờ đã là bê bối rồi sao?”
Tất cả mọi người trong hội trường đều đang nhìn tôi.
Họ chờ tôi nổi giận, chờ tôi sa sầm mặt mày, chờ xem tôi đôi co với một đứa trẻ.
Tôi bước đến mép sân khấu, nhận lấy chiếc micro dự phòng.
Trong mắt Mạnh Lan thoáng hiện vẻ đắc ý.
Cô ta tưởng mình đã đẩy tôi vào thế khó xử.
Sao có thể chứ?
Tôi mỉm cười, giơ tay vỗ tay.
“Nói hay lắm.”
“Con gái có lòng tự trọng là chuyện tốt. Nếu cháu không muốn nhận tài trợ, cô tôn trọng quyết định của cháu.”
Nụ cười trên mặt Mạnh Lan thoáng cứng đờ.
“Tôi quyên góp tiền không phải để bắt bất kỳ ai phải cúi đầu. Nếu các em cảm thấy đây là bố thí, vậy buổi hôm nay kết thúc tại đây.”
Mặt hiệu trưởng Hoắc lập tức biến sắc.
“Giám đốc Du!”
Tôi đặt micro xuống.
Khi bước xuống sân khấu, Mạnh Lan vẫn ưỡn thẳng lưng, dáng vẻ vô cùng kiêu hãnh.
Nửa tiếng sau, video của cô ta đã được đăng lên mạng.
Tiêu đề cực kỳ chói mắt:
“Từ chối tài trợ! Học sinh vùng núi chúng tôi không sống dựa vào sự bố thí của người khác!”
Phần bình luận ngập tràn lời khen dành cho cô ta.
Trợ lý đưa điện thoại cho tôi, cười khẩy.
“Giám đốc Du, bà thấy chưa? Cô ta đang lợi dụng bà để tăng người theo dõi đấy.”
Tôi nhìn qua vài lần.
“Biết cắt ghép video đấy chứ.”
“Bà không tức giận sao?”
“Tức giận thì được gì?”
“Bọn họ không cần, ngoài kia thiếu gì người tranh nhau muốn nhận.”
Đến chín giờ tối, hiệu trưởng dẫn người tới xin lỗi.
Phòng ở nhà khách huyện không lớn.
Hiệu trưởng Hoắc vừa bước vào đã cúi gập người, gần như muốn gập đôi cả lưng.
“Giám đốc Du, chuyện hôm nay tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Con bé còn trẻ, bị những lời trên mạng làm cho lệch lạc suy nghĩ. Mong bà đừng chấp nhặt với nó.”
Mạnh Lan đứng phía sau ông ta, mặc áo phao trắng, cúi gằm đầu.
Cô ta khẽ nói:
“Cô Du, cháu xin lỗi.”
Tôi cúi đầu sắp xếp tài liệu.
“Xin lỗi chuyện gì?”
Cô ta mím môi.
“Nếu bài phát biểu của cháu khiến cô khó chịu, cháu xin lỗi.”
Trợ lý đứng bên cạnh bật cười.
“Nếu chỉ xin lỗi kiểu này thì giám đốc Du của chúng tôi không cần.”
Sắc mặt hiệu trưởng Hoắc lập tức trầm xuống.
“Mạnh Lan, ăn nói cho đàng hoàng!”
Nước mắt Mạnh Lan lập tức rơi lã chã.
“Em đã xin lỗi rồi, mọi người còn muốn em phải làm sao nữa? Chẳng lẽ chỉ vì mọi người quyên góp tiền mà em bắt buộc phải mang ơn đội nghĩa sao?”
Hiệu trưởng Hoắc tức đến mức môi run rẩy.
Mạnh Lan không nói nữa, chỉ cúi đầu khóc.
Cứ như thể ba người trưởng thành chúng tôi đang hợp sức bắt nạt một nữ sinh lớp mười hai vậy.
Tôi đẩy hộp khăn giấy trên bàn về phía cô ta.
“Mạnh Lan, cô hỏi cháu mấy câu.”
Cô ta lau nước mắt, không nhìn tôi.
“Cô cứ hỏi ạ.”
“Cháu có biết khoản tiền này vốn được dùng vào những việc gì không?”
Mạnh Lan nhỏ giọng đáp:
“Cháu biết sơ sơ.”
“Nạp tiền vào thẻ ăn cho học sinh nghèo, mua quần áo và giày mùa đông cho học sinh nội trú, sửa hệ thống nước nóng trong ký túc xá, thuê xe đưa học sinh lớp mười hai lên thành phố dự thi, mua tài liệu học tập.”
Tôi nói tiếp:
“Cháu không muốn nhận, được thôi. Tiền ăn, giày dép và tài liệu của riêng cháu, cô đều có thể không tài trợ.”
“Nhưng cháu đứng trên sân khấu với tư cách đại diện học sinh, tuyên bố trước toàn bộ cư dân mạng rằng các cháu không cần. Vậy cháu đã hỏi ý kiến hai nghìn học sinh toàn trường chưa?”
Mạnh Lan ngẩng đầu, đôi mắt đỏ hoe.
“Chỉ là các bạn ấy chưa nhận ra rằng lòng tự trọng quan trọng hơn tiền bạc mà thôi.”
Hiệu trưởng Hoắc suýt nữa tức đến nghẹt thở.
“Em im miệng!”
Ngược lại, tôi bật cười.
“Vậy cháu cho rằng mình tỉnh táo hơn tất cả các bạn ấy?”
“Cháu chỉ nói thay những người không dám lên tiếng.”
Hiệu trưởng Hoắc vội vàng đứng ra hòa giải.
“Giám đốc Du, ngày mai tôi sẽ bắt con bé xóa video, nhà trường cũng sẽ đăng thông báo giải thích. Bà xem khoản tiền tài trợ này…”
Tôi ngắt lời ông ta.
“Hiệu trưởng Hoắc, tối nay ông đưa cô bé đến đây là để xin lỗi hay để giữ lại khoản tiền?”
Ông ta cứng họng.
Mạnh Lan đột nhiên lên tiếng:
“Cô Du, nếu cô thật sự làm từ thiện thì không nên chỉ vì vài câu nói của cháu mà trừng phạt toàn bộ học sinh trong trường.”
Một cái mũ đạo đức to tướng đã được chụp xuống đầu tôi.
Tôi nhìn cô ta.
“Ban ngày cháu nói không cần bố thí, buổi tối lại bảo không cho tiền là trừng phạt. Mạnh Lan, cháu không thể nói kiểu nào cũng nhận phần đúng về mình được.”
Nước mắt cô ta lại rơi.
“Cháu chỉ mong lòng tốt đừng được ban phát từ vị thế bề trên.”
“Vậy cháu muốn lòng tốt phải được thể hiện thế nào?”
Cô ta nhỏ giọng đáp:
“Tôn trọng chúng cháu.”
“Được.”
Tôi gật đầu.
“Cô tôn trọng các cháu.”
Sắc mặt hiệu trưởng Hoắc càng thêm khó coi.
Sau khi tiễn hai người họ đi, trợ lý đặt máy tính bảng trước mặt tôi.
Chương 2
“Giám đốc Du, đây là hồ sơ xin hỗ trợ của các trường xung quanh. Sau buổi livestream hôm nay, khá nhiều trường đã biết chuyện.”
Tôi lật xem vài trang.
Trường trung học cơ sở ở các xã, trường trung cấp nghề, trường dành cho trẻ em có bố mẹ đi làm xa.
Hồ sơ cuối cùng đến từ Trường Giáo dục Đặc biệt Minh Xuyên.
Đây là ngôi trường chủ yếu dành cho học sinh khuyết tật.
Trợ lý nói:
“Họ không hề chỉ trích Mạnh Lan, chỉ hỏi một câu rằng nếu Trường Trung học huyện Bách Lĩnh không tiện nhận tài trợ, liệu bà có thể đến trường họ xem thử không.”
Tôi chăm chú nhìn tập hồ sơ.
Tay vịn cầu thang lỏng lẻo, cửa nhà vệ sinh quá hẹp để xe lăn đi vào, ký túc xá thiếu nước nóng, học sinh lớp mười hai không đủ tiền đi lại để lên thành phố dự thi.
Trong ảnh, một cô gái chống nạng đứng trước tòa nhà học, nở nụ cười nhẹ.
Tên cô bé là Hà Tuệ.
Tôi gập máy tính bảng lại.
“Ngày mai đến Minh Xuyên.”
Sáng sớm hôm sau, số tin nhắn xin hỗ trợ còn nhiều hơn.
Trợ lý sắp xếp tài liệu thành một chồng, đặt lên bàn.
“Giám đốc Du, từ tối qua đến giờ đã có tổng cộng hai mươi bảy trường liên hệ. Nội dung đều gần giống nhau.”
Tôi cầm tập hồ sơ trên cùng.
Trên giấy viết:
“Chúng tôi không yêu cầu livestream, không cần tổ chức nghi lễ. Chỉ mong bà đến xem ký túc xá của các em học sinh.”
Tập tiếp theo còn thẳng thắn hơn.
“Nếu họ không cần, bà có thể dành khoản tiền đó cho chúng tôi không?”
Đọc những dòng ấy, lòng tôi nặng trĩu.
Mạnh Lan lên mạng nói hai chữ “bố thí” nhẹ tênh.
Nhưng ngoài đời thực, có những đứa trẻ mỗi ngày chỉ được ăn hai bữa, có những đứa trẻ giữa mùa đông vẫn phải mang giày rách đế, cũng có những đứa trẻ vì thiếu vài chục tệ tiền xe mà không dám đăng ký dự thi.
Lòng tự trọng rất quan trọng.
Nhưng lòng tự trọng không phải thứ có thể đem thẻ ăn của người khác ra làm đạo cụ biểu diễn.
Mười giờ sáng, chúng tôi đến Trường Giáo dục Đặc biệt Minh Xuyên.
Không có băng rôn.
Không có đội ngũ đứng đón chào.
Ông bảo vệ nghe chúng tôi giới thiệu thân phận liền vội vàng chạy đi gọi hiệu trưởng Trâu.
Hiệu trưởng Trâu chạy vội ra đón, mái tóc đã hoa râm, cổ tay áo sờn đến xù cả vải.
Ông xoa hai tay vào nhau, câu đầu tiên đã nói:
“Giám đốc Du, chúng tôi chưa chuẩn bị gì cả, mong bà đừng chê.”
“Không chuẩn bị gì càng tốt.”
Hiệu trưởng Trâu ngẩn người.
“Tôi đến đây chính là để xem tình hình thực tế.”
Ông thở phào nhẹ nhõm, dẫn chúng tôi vào trong.
Hà Tuệ cũng đến.
Chân phải cô bé không tiện đi lại, phải chống một cây nạng cũ. Tuy bước đi chậm chạp, nhưng mỗi bước đều rất vững vàng.
“Cháu chào cô Du.”
Giọng cô bé không lớn nhưng rất rõ ràng.
“Cháu là đại diện học sinh à?”
Cô bé gật đầu.
“Thầy hiệu trưởng Trâu nói có lẽ cô muốn nghe chính học sinh chúng cháu chia sẻ.”
Hiệu trưởng Trâu vội giải thích:
“Chúng tôi không sắp xếp để các em diễn kịch đâu. Chỉ là Hà Tuệ vốn là đại diện học sinh, bình thường em ấy hiểu rõ khó khăn của các bạn nhất.”
Tôi không nói gì.
Trước tiên, chúng tôi đến xem nhà vệ sinh.
Cửa quá hẹp, xe lăn không thể đi vào.
Một nam sinh muốn đi vệ sinh phải nhờ hai bạn khác giúp nâng bánh trước xe lăn lên mới có thể vào được.
Cậu bé cúi gằm mặt, hai tai đỏ bừng.
Hà Tuệ nhỏ giọng nói:
“Các bạn ấy sợ nhất là phải làm phiền người khác.”
Tiếp đó, chúng tôi đi xem cầu thang.
Tay vịn lung lay dữ dội.
Khi lên cầu thang, Hà Tuệ phải nắm chặt lấy tay vịn. Tôi đứng phía sau, nhìn thấy hai vai cô bé luôn căng cứng.
“Cháu từng bị ngã chưa?” Tôi hỏi.
Cô bé khựng lại một chút.
“Dạ từng, nhưng không nghiêm trọng.”
Hiệu trưởng Trâu thở dài.
“Năm ngoái, có một học sinh ngã vào ngày mưa, bị rạn xương. Nhà trường mãi vẫn chưa gom đủ tiền, chỉ có thể sửa chữa chắp vá, chẳng giải quyết được vấn đề.”
Ký túc xá cũng không đủ nước nóng.
Có học sinh phải xách từng xô nước để tắm. Có em tay chân không thuận tiện, đành chờ bạn bè đến giúp.
Hà Tuệ nói:
“Thật ra mọi người không sợ khổ, chỉ sợ cứ phải mang ơn người khác mãi.”
Tôi hỏi cô bé:
“Nếu khoản tiền này được dành cho Minh Xuyên, các cháu muốn làm gì trước?”
Hà Tuệ không trả lời ngay mà lấy từ cặp sách ra một tờ giấy.
Trên đó liệt kê mọi thứ rất rõ ràng.
“Trước tiên, sửa những nơi có thể khiến học sinh bị thương hoặc mắc kẹt.”
“Sau đó, giúp các anh chị lớp mười hai yên tâm đi thi. Số tiền còn lại thì dành cho những bạn sắp phải bỏ học.”
“Cháu không cảm thấy nhận giúp đỡ là chuyện mất mặt sao?”
Hà Tuệ hơi ngạc nhiên.
“Sao lại mất mặt ạ?”
“Cô Du, chúng cháu cần giúp đỡ không phải vì chúng cháu thiếu lòng tự trọng.”
“Mà vì hiện tại có những con đường, nếu tự mình bước đi thì quá khó khăn. Có người đỡ một tay, chúng cháu sẽ đi được xa hơn.”
“Sau này, khi có khả năng, chúng cháu lại giúp đỡ người khác.”
Trợ lý đứng bên cạnh nhỏ giọng nói:
“Đấy mới là lời nói có lý chứ.”
Tôi hoàn toàn đồng ý.
Đạo lý đơn giản như vậy, thế mà có người vẫn không chịu hiểu.
Hiệu trưởng Trâu không kìm được mà đỏ hoe mắt.
“Là chúng tôi vô dụng, không thể cho các em những điều các em cần.”
Trước khi rời Minh Xuyên, tôi hỏi hiệu trưởng Trâu:
“Nếu tôi quyên góp cho trường, ông có thể công khai toàn bộ các khoản chi tiêu không?”
Ông mừng rỡ đến mức những nếp nhăn trên trán như biến mất.
“Được chứ! Dù chỉ tiêu một tệ, tôi cũng dám công khai rõ ràng!”
Hà Tuệ đứng bên cạnh, hai tay siết chặt cây nạng.
Cô bé không cầu xin tôi, chỉ lặng lẽ nhìn.
Ánh mắt ấy trong trẻo đến lạ.
Khi tôi lên xe, trợ lý hỏi:
“Quyết định rồi ạ?”
Tôi nhìn ra ngoài cửa sổ.
Cách đó không xa, tòa nhà học của Trường Trung học huyện Bách Lĩnh sáng rực dưới ánh mặt trời.
Tối qua, Mạnh Lan lại đăng thêm một video.
“Nếu lòng tốt không chịu nổi sự chất vấn thì đó không phải lòng tốt thực sự.”
Cô ta vẫn đang chờ tôi cúi đầu.
Tôi thu ánh mắt lại.
“Ừ, chọn Minh Xuyên.”
Chương 3
Sáng sớm, hiệu trưởng Hoắc gửi tin nhắn cho tôi.
Trường Trung học huyện sẽ tổ chức một buổi gặp mặt về vấn đề tài trợ, mời tôi đích thân tham dự.
Tấm áp phích được thiết kế vô cùng đẹp mắt.
“Buổi giao lưu về lòng tốt.”
Thời gian: Hai giờ chiều thứ Sáu.
Địa điểm: Hội trường lớn Trường Trung học huyện Bách Lĩnh.
Livestream đồng thời trên toàn mạng.
Ngay chính giữa áp phích là bức ảnh Mạnh Lan mặc đồng phục học sinh.
Cô ta hơi ngẩng cằm, ánh mắt sáng ngời, trông như một nữ chiến binh không chịu cúi đầu trước hiện thực.
Hiệu trưởng Hoắc gọi điện đến, giọng điệu cứng rắn hơn lần trước một chút.
“Giám đốc Du, lần này chúng tôi muốn giải quyết rõ ràng hiểu lầm giữa hai bên. Phụ huynh, học sinh và lãnh đạo huyện đều rất quan tâm.”
Tôi hỏi:
“Mạnh Lan vẫn lên sân khấu à?”
Đầu dây bên kia im lặng một chút.
“Em ấy là học sinh trực tiếp liên quan, để em ấy phát biểu đôi lời cũng xem như có lời giải thích với công chúng.”
“Phát biểu điều gì?”
“Cảm ơn lòng tốt nhưng từ chối sự thương hại. Chấp nhận giúp đỡ không đồng nghĩa với từ bỏ lòng tự trọng. Đại khái là theo hướng đó.”
Tôi bật cười.
Rốt cuộc da mặt họ phải dày đến mức nào mới nói được những lời như vậy?
Tiền vẫn muốn giữ.
Thể diện cũng chẳng muốn mất.
Hình tượng của Mạnh Lan vẫn phải tiếp tục tỏa sáng.
Còn tôi chỉ cần ngồi bên dưới, mỉm cười, vỗ tay, ký tên rồi ngoan ngoãn chuyển năm triệu tệ cho họ.
Tôi hỏi hiệu trưởng Hoắc:
“Ai là người đề nghị tổ chức buổi livestream này?”
Ông ta im lặng hai giây.
“Không có ai đề nghị cả.”
“Chỉ là hiện tại chuyện này đang được cộng đồng mạng quan tâm. Nếu không công khai phản hồi, ngược lại sẽ khiến người ta nghĩ chúng tôi chột dạ.”