(Tiếp theo phần 1)

Dòng chữ đầu tiên in đậm trên văn bản có dấu đỏ là: “DI CHÚC”.

Tôi đọc được bốn chữ ấy thì mắt mờ đi. Mẹ đẩy tờ giấy về phía giữa bàn, nhưng không ai dám với tay lấy.

“Mẹ đọc cho các con nghe,” mẹ nói. Giọng bà khàn, chậm, không một chút run. “Ba đứa ngồi xuống hết đi.”

Anh Hai ngồi phịch xuống ghế. Chị Ba rút tay khỏi túi áo, nhưng tờ giấy gấp nhỏ vẫn kẹp giữa các ngón tay. Hậu đứng sau lưng vợ, mặt cố tỏ ra thản nhiên, nhưng yết hầu cứ chuyển động lên xuống.

Mẹ đeo kính lão, đọc từng chữ:

“Tôi, Nguyễn Văn Tòng, lập di chúc này khi còn minh mẫn. Toàn bộ căn nhà và thửa đất sau nhà, tôi để lại cho vợ tôi là bà Lụa quản lý và định đoạt suốt đời. Sau khi bà Lụa trăm tuổi, phần còn lại thuộc về người con nào ở bên chăm sóc bà đến cuối cùng. Hai người con còn lại chỉ được hưởng phần đã nhận từ trước, không có thêm.”

Căn nhà im như tờ. Tiếng quạt máy cũ kêu rè rè.

Anh Hai bật dậy trước. “Không thể! Bố không thể viết thế! Con là con trai trưởng, hương hỏa là của con!”

“Hương hỏa,” mẹ lặp lại, bình thản. “Nhà này mười hai năm không ai thắp cho bố một nén nhang ngày giỗ, trừ con Thùy.”

“Con bận!”

“Anh bận,” tôi nói, “mà sáng nay anh lái xe bốn tiếng về đây vì nghe tin ba tỷ. Bận thật đấy.”

Anh Hai quay sang tôi, mắt đỏ lên. “Mày dám nói thế! Chắc mày xúi mẹ lập cái này để chiếm hết!”

“Văn bản này lập mười hai năm trước,” mẹ cắt ngang. “Hôm đó con Thùy còn đang lo cho con nhỏ ở nhà chồng, chưa biết gì. Chính tay bố các con đi công chứng, mẹ ngồi chờ ngoài hành lang.”

Chị Ba cười gượng, giọng the thé: “Mẹ ơi, di chúc cũ thế này chắc không còn giá trị đâu. Với lại mẹ còn sống, di chúc chưa có hiệu lực mà. Giờ chuyện đền bù là chuyện sổ đỏ, mẹ đưa sổ cho tụi con, tụi con lo giúp…”

“Chị Ba,” tôi gọi. “Tờ giấy trong tay chị là gì?”

Chị khựng lại. Bàn tay chị nắm chặt hơn.

“Giấy… giấy gì đâu. Giấy ghi số điện thoại thôi.”

“Vậy chị đưa em xem.”

“Việc gì phải đưa!” Hậu gắt lên, bước lên một bước chắn trước mặt vợ. “Chuyện nhà em, em nhiều chuyện quá rồi đấy.”

Mẹ đặt tay lên bàn, rất nhẹ. “Mai, đưa mẹ xem.”

Chỉ một câu. Nhưng chị Ba cứng người như bị ai tạt nước đá. Chị nhìn mẹ, rồi nhìn Hậu, rồi chậm rãi đặt tờ giấy xuống mặt bàn.

Mẹ cầm lên, mở ra. Tôi nghiêng đầu nhìn qua vai bà. Đó là một mẫu đơn viết tay, tiêu đề “Giấy ủy quyền”, bên dưới là hàng chữ: “Tôi, Lê Thị Lụa, ủy quyền cho ông Trần Văn Hậu toàn quyền nhận tiền đền bù và làm thủ tục liên quan đến thửa đất…” Dòng chữ ký của người ủy quyền còn để trống.

Chị Ba lắp bắp: “Bọn con chỉ… chỉ muốn giúp mẹ đỡ mệt.”

“Giúp mẹ đỡ mệt,” mẹ nói. “Hay giúp mẹ ký rồi tiền nằm vào tay thằng Hậu?”

Hậu đỏ bừng mặt. “Bà nói vậy là oan cho con. Con là rể, con lo cho hai mẹ con…”

Tôi nhìn kỹ hơn và thấy ở góc dưới tờ giấy có một con số bằng bút bi, được gạch rồi viết lại nhiều lần: “1,2 tỷ – trả Hậu”. Tôi ngẩng lên.

“Chồng chị nợ ai một tỷ hai à?”

Chị Ba không trả lời. Chị chỉ cắn môi, nước mắt chảy xuống, không rõ vì sợ hay vì nhục. Còn Hậu bất ngờ gằn giọng:

“Em ăn nói cẩn thận! Nợ nần là việc của vợ chồng tôi. Hôm nay chúng tôi về, là để đón mẹ.”

“Đón mẹ bằng tờ giấy ủy quyền chưa ký à?”

Anh Hai lúc này im lặng lạ lùng. Tôi liếc anh và thấy anh không nhìn vào tờ ủy quyền, mà nhìn vào phong bì vàng, nơi bố tôi từng ghi nét chữ trên mặt. Môi anh mím chặt, trán lấm tấm mồ hôi.

Tôi chợt nhận ra anh đang sợ một thứ khác.

“Anh Hai,” tôi nói. “Anh sợ gì trong cái phong bì đó?”

“Tao sợ gì!” Anh gạt phắt. “Mày đừng có nói bậy!”

“Vì lúc nãy mẹ vừa nói ‘trước hôm bố các con ch:ết, ông ấy đã đi công chứng cái này’. Anh đã không hỏi ‘công chứng cái gì’. Anh chỉ hỏi ‘bố không thể viết thế’. Anh biết bố có viết di chúc, đúng không?”

Cả phòng quay sang anh. Anh Hai há miệng, rồi ngậm lại. Mồ hôi chảy từng giọt dọc thái dương.

Mẹ tôi khẽ thở dài. Bà chậm rãi rút từ trong hộp thiếc ra một tờ giấy khác, mỏng hơn, nhàu hơn, cũng gấp tư.

“Cái này,” mẹ nói, “là cái bố các con dặn mẹ chỉ đưa ra nếu thằng Quân phản đối.”

Anh Hai nhổm dậy: “Mẹ!”

“Ngồi xuống.”

Anh ngồi. Mẹ mở tờ giấy ra, đưa cho tôi đọc to. Tôi cầm lấy, nhận ra nét chữ run run của bố, mực xanh nhòe vì ẩm.

“‘Gửi Quân. Bố biết con vay nóng ngoài kia hơn tám trăm triệu để làm ăn, bố biết con đã đem sổ đỏ căn nhà này đi thế chấp cho người ta khi bố còn nằm viện, và chữ ký của bố trong giấy đó là con bắt bố ký lúc bố chưa tỉnh hẳn. Bố không kiện con. Bố chỉ xin con một điều: đừng bao giờ động đến căn nhà này nữa.’”

Tôi đọc đến đó thì giọng vỡ ra.

Anh Hai ngồi bất động. Gương mặt anh từ đỏ chuyển sang xám như tro. Chị Ba há hốc miệng. Hậu thì lùi lại một bước.

“Mẹ nói thật,” tôi hỏi, “đây là thật?”

Mẹ gật đầu. “Mười hai năm trước, hôm bố con nhập viện lần cuối, thằng Quân về, mang theo một tờ giấy bảo bố ký ‘giấy bảo lãnh cho con vay làm ăn’. Bố lú lẫn, ký. Sau này có người đến đòi, mẹ mới biết đó là giấy thế chấp sổ đỏ. Mẹ chạy vạy, bán hết vàng cưới, vay mượn khắp nơi mới chuộc được sổ về trước khi người ta tịch thu.”

Tôi nhớ lại. Mười hai năm trước. Mẹ bán đôi bông tai cưới, bán cả chiếc xe đạp cũ. Mẹ nói với tôi là “để lo đám cho bố”. Tôi tin.

“Vậy anh đi mất mười hai năm,” tôi nói chậm rãi, từng chữ như dao cạo, “không phải vì bận kiếm tiền. Anh trốn.”

“Tao không trốn…” Anh Hai thều thào. “Tao mà về thì mẹ… thì mày… biết hết… Tao xấu hổ…”

“Xấu hổ,” mẹ nói. “Mà nghe tin ba tỷ thì hết xấu hổ.”

Không ai nói gì. Tôi nhìn người anh trai mà tuổi thơ từng cõng tôi đi học, giờ ngồi đó, vai rũ xuống, bỗng thấy cổ họng mình nghẹn lại. Giận thì có, nhưng thương cũng có, và hai thứ ấy lẫn vào nhau đến khó chịu.

Chị Ba bật khóc thành tiếng. “Em… em không biết chuyện này. Em chỉ nghe anh Hậu bảo cần xoay một khoản thôi…”

“Mai,” mẹ gọi, giọng chùng xuống. “Mẹ không trách con nhiều. Con lấy chồng xa, con bị người ta xúi. Nhưng mười hai năm, mẹ ốm ba lần, con gọi lại hỏi thăm được mấy cuộc?”

Chị Ba không đáp. Chị úp mặt vào lòng bàn tay.

Hậu thì không chịu thua. Anh ta nghiến răng: “Bà ơi, di chúc có thể là thật, nhưng đất đền bù tính theo diện tích đứng tên ai? Sổ đỏ đứng tên ông Tòng. Ông ấy mất rồi, vợ chồng có chung tài sản, con cái có quyền thừa kế theo pháp luật. Tụi tôi cứ ra tòa, chia ba là chắc!”

Tôi quay sang anh ta, bình tĩnh đến lạ.

“Anh Hậu, di chúc có công chứng, người lập di chúc minh mẫn, nội dung hợp pháp. Em đã tra cứu từ lâu rồi.”

Hậu khựng lại. “Tra cứu gì?”

“Mẹ gọi em ra nhà công chứng hồi năm ngoái, hỏi về di chúc của bố. Em đã ngồi đọc từng điều với cô công chứng viên. Em chưa nói với ai, vì mẹ dặn chờ đến lúc ba anh chị em cùng về.”

Tôi đưa mắt nhìn mẹ. Mẹ nhìn tôi, khẽ gật. Có thứ gì ấm lên trong lồng ngực tôi.

“Phần đất sau nhà là tài sản chung của bố mẹ,” tôi nói. “Một nửa là của mẹ. Một nửa của bố, theo di chúc bố để lại cho mẹ quản lý. Bây giờ mẹ còn sống và minh mẫn, mẹ có quyền quyết định với toàn bộ tiền đền bù. Các anh chị không có quyền ‘chia ba’.”

“Mày… mày…” Anh Hai nghiến răng, nhưng tiếng không còn lực.

“Còn nếu các anh chị muốn kiện,” tôi nói tiếp, “thì em xin báo trước. Giấy thế chấp sổ đỏ lúc bố mất, nếu mẹ cung cấp hồ sơ cho c:ông an, có thể coi là lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên người đang bệnh. Mẹ chưa làm vậy vì mẹ thương anh. Đừng ép mẹ thành người phải làm.”

Căn phòng lại im lặng. Lần này là thứ im lặng nặng, của những người đã đến chỗ không còn đường thoái lui.

Anh Hai gục đầu xuống bàn. Hai vai anh run nhè nhẹ. Tôi nghe tiếng thở nghẹn của anh, và mẹ bỗng đưa tay ra, đặt lên mái tóc đã điểm bạc của con trai trưởng.

“Quân,” mẹ nói rất khẽ. “Mười hai năm mẹ chờ con về, không phải để chia đất. Mẹ chờ con về nói với mẹ một câu xin lỗi.”

Anh Hai không ngẩng lên. Chỉ tiếng nấc bật ra, khô khốc như người lâu lắm chưa khóc.

“Con xin lỗi mẹ. Con xin lỗi bố. Con… con hèn.”

Mẹ vỗ nhẹ lưng anh, không nói thêm. Tôi thấy mắt bà cũng đỏ, nhưng bà không để nước mắt rơi.

Chị Ba lau mặt, đứng dậy cầm lại túi xách. “Mẹ, con về trước. Con xin lỗi.” Chị nhìn tôi, định nói gì đó, rồi thôi. Hậu không thèm chào, đi thẳng ra cổng.

Anh Hai ngồi lại thêm một lúc. Anh đứng dậy, nhìn mẹ, nhìn tôi, rồi lặng lẽ xách mấy hộp sữa lên.

“Anh để lại đi,” mẹ nói. “Mẹ không cần.”

Anh đặt xuống, cúi đầu bước ra.

Tiếng xe nổ máy rồi xa dần. Căn nhà trở lại yên tĩnh. Mẹ ngồi đó thật lâu, nhìn vào cái hộp thiếc đã mở. Tôi lại gần, kéo ghế ngồi cạnh bà.

“Mẹ,” tôi hỏi. “Mẹ biết chuyện anh Hai từ lâu rồi sao không nói với con?”

“Nói để làm gì?” Mẹ cười buồn. “Nói ra thì con ghét anh con cả đời. Mẹ chỉ muốn nó tự về.”

Tôi nắm tay mẹ, bàn tay nhăn nheo và lạnh. Chúng tôi ngồi như vậy đến khi trời chiều.

Nhưng chiều hôm đó, khi tôi dọn lại hộp thiếc, tôi nhận ra dưới đáy còn một thứ mà mẹ chưa hề nhắc tới. Một cuốn sổ tiết kiệm đứng tên Lê Thị Lụa, trang cuối ghi số dư: hai tỷ một trăm triệu đồng. Ngày gửi lần đầu là mười một năm trước.

Mười một năm trước, mẹ còn đang sống nhờ tiền rau và mấy luống mướp sau vườn. Tôi chưa từng thấy mẹ có thêm khoản thu nhập nào.

Tôi ngẩng lên. Mẹ đã đứng ở cửa bếp, lưng quay lại, bóng bà in dài lên nền nhà đỏ quạch.

“Con đừng hỏi,” mẹ nói, không quay lại. “Chưa phải lúc.”

Tôi không hỏi. Tôi chỉ cầm cuốn sổ tiết kiệm bước tới, đặt xuống cái bàn bếp, ngay trước mặt mẹ.

Mẹ nhìn nó một lúc lâu, rồi kéo ghế ngồi xuống. Bà thở ra như người vừa đặt xuống gánh nặng đã mang mười một năm.

“Con ngồi đi. Mẹ nói. Con hỏi bây giờ cũng được, mà con không hỏi, mẹ lại càng phải nói.”

Tôi ngồi. Ngoài sân gió thổi lá mướp xào xạc.

“Hồi bố con còn sống, ông ấy có một đám đất ở xứ Đồng Sậy, mua từ hồi trẻ bằng tiền đi làm xa. Ông đứng tên mẹ, không ai biết, kể cả mẹ, cho đến khi ông nằm xuống. Lúc ông mất, ông dặn: ‘Đất này bà giữ, đừng nói thằng Quân, nó biết là nó bán.’” Mẹ cười khẽ. “Ông hiểu con trai ông.”

“Thế sao mẹ không dùng?” giọng tôi khản đặc. “Mười hai năm, mẹ ăn rau cháo, nhà dột chỗ nào mẹ lấy chậu hứng chỗ đó.”

“Một năm sau ngày giỗ đầu, có người đến hỏi mua, mẹ bán. Trả nợ vay chuộc sổ đỏ xong, còn bao nhiêu mẹ gửi hết vào đó.” Bà gõ ngón tay lên cuốn sổ. “Mẹ không dám tiêu. Mẹ nghĩ, nhà mà có tiền, con cái sẽ về vì tiền. Mẹ muốn biết đứa nào về vì mẹ.”

Cổ họng tôi nghẹn lại. “Mẹ thử lòng tụi con.”

“Mẹ thử. Mẹ già rồi, mẹ ích kỷ.” Bà quay sang, nắm tay tôi. “Mà con thì chưa bao giờ qua thử thách, vì con có biết mẹ có tiền đâu. Con đến, con nấu cơm, con cõng mẹ ra trạm xá. Mười hai năm con đưa mẹ mấy trăm triệu lẻ, mẹ không tiêu một đồng.”

Bà đứng dậy, chui xuống gầm giường trong buồng, lôi ra một cái túi vải đựng gạo. Bên trong là những xấp tiền buộc dây thun, có tờ ghi ngày tháng bằng bút bi: tiền thuốc, tiền sửa mái, tiền Tết.

“Của con hết đấy. Mẹ để riêng, mẹ không dám đụng.” Giọng bà chùng xuống. “Con khổ vì mẹ mười hai năm, mẹ nợ con.”

Tôi úp mặt xuống bàn mà khóc như đứa trẻ. Mẹ vỗ lưng tôi, không nói gì.

Tối đó, tôi ngủ lại. Đến gần mười giờ, có tiếng gõ cổng rất khẽ.

Tôi ra mở. Chị Ba đứng ngoài, tóc rối, mắt sưng húp, tay dắt bé Na, con gái sáu tuổi của chị, đứa bé đang ngái ngủ dụi mắt vào vạt áo mẹ.

“Thùy,” chị nói. “Cho chị vào. Chị xin mẹ một lúc.”

Mẹ đã ra đứng ở thềm. Chị Ba nhìn mẹ, rồi quỳ xuống ngay giữa sân, kéo bé Na quỳ theo.

“Mẹ, con nói thật. Con nói hết. Rồi mẹ muốn xử thế nào cũng được.”

Mẹ không bảo chị đứng dậy. Bà chỉ ngồi xuống bậc thềm, im lặng chờ.

Chị Ba rút trong túi ra một tập giấy ép nhựa, run rẩy mở ra.

“Anh Hậu đầu tư vào một dự án đất nền ở thành phố, người ta hứa lãi gấp ba, anh ấy vay thêm của một người tên Sơn, một tỷ hai. Người ta l:ừa đ:ảo, dự án biến mất. Anh Hậu không dám nói với con. Tuần trước con mới biết, vì ông Sơn gọi tới nhà.”

“Rồi sao?” mẹ hỏi.

“Anh ấy bảo, nhà ngoại sắp có ba tỷ đền bù, con là con gái cũng có phần, chỉ cần mẹ ký giấy ủy quyền, tiền về tay anh ấy trả nợ trước, sau mẹ cần gì anh ấy chịu.” Chị khóc. “Con biết sai. Con biết mẹ khổ mười hai năm mà con chưa về. Nhưng con sợ, con thấy anh Hậu mất kiểm soát. Con nghe lời anh ấy.”

Tôi nhìn tập giấy trong tay chị. Đó là một tờ giấy vay nợ, có chữ ký “Trần Thị Mai” ở dòng người đồng vay.

“Chữ ký này của chị?” tôi hỏi.

Chị Ba lắc đầu, nước mắt rơi xuống nền sân.

“Không. Con chưa từng ký. Anh Hậu bắt chước chữ ký của con rồi đưa cho ông Sơn, ghi thêm là con sẽ trả bằng phần thừa kế. Con nhìn thấy tờ này tuần trước, con đã chụp lại. Hôm qua, con nghe anh ấy gọi cho ông Sơn, hẹn sáng nay.” Chị ngẩng lên. “Mẹ, con về là để xin mẹ, cũng là để báo cho mẹ biết. Sáng mai anh ấy sẽ kéo ông Sơn tới đây.”

Mẹ nhìn chị rất lâu. Rồi bà đưa tay ra, nâng bé Na đang run lên vì lạnh vào lòng.

“Con đứng dậy đi, Mai. Cháu lạnh.”

Chị Ba ôm mặt khóc nấc. Mẹ không nói tha thứ, chỉ bảo tôi lấy chăn cho hai mẹ con. Tôi hiểu, đó là cách của bà.

Sáng hôm sau, chưa đến tám giờ, ngoài cổng đã có tiếng xe máy. Hậu bước vào sân, theo sau là một người đàn ông chừng năm mươi, đeo cặp da, và hai thanh niên đứng chắp tay phía sau. Hàng xóm bắt đầu ló đầu qua hàng rào.

“Chào bà thông gia,” Hậu cười, giọng khác hẳn hôm qua. “Đây là anh Sơn, bạn làm ăn của con. Hôm nay mình ngồi nói chuyện cho rõ.”

Anh Sơn không cười. Ông ta rút trong cặp ra tờ giấy y hệt tờ chị Ba đang giữ.

“Bà Lụa, con gái bà đứng tên đồng vay với chồng, một tỷ hai. Nghe nói nhà bà vừa có đền bù ba tỷ. Tôi không muốn làm lớn chuyện. Bà ký giấy ủy quyền để tôi nhận tiền từ ngân hàng, hai bên xong nợ, tôi đi.”

Mẹ ngồi ở ghế mây ngoài hiên, tay vẫn đặt lên đầu gối, mắt không chớp.

“Tôi không ký.”

“Bà không ký thì con gái bà vẫn phải trả.”

“Nó không ký giấy này.”

“Chữ ký rành rành ra đây.”

Hậu chen vào, giọng cao dần: “Bà đừng ngoan cố. Hôm qua tôi về nhà rồi nghĩ lại, thôi thì ra tòa chia di sản. Bà không chia thì tôi kiện, làm um lên cho cả xã biết bà bất công con cái!”

Tôi bước lên, đứng sát cạnh mẹ. Điện thoại trong túi áo tôi đang bật ghi âm từ lúc hai chiếc xe máy dừng ngoài cổng.

“Anh Hậu, anh nói lại câu vừa rồi cho rõ. Anh ép mẹ tôi ký giấy ủy quyền để lấy tiền trả nợ riêng của anh?”

“Cô đừng ghi âm!”

“Tôi đã ghi từ đầu. Và anh Sơn,” tôi quay sang người đàn ông, “xin ông đọc kỹ lại chữ ký ở dòng đồng vay. Người đứng tên trong đó nói rằng chữ ký này bị gi:ả m:ạo.”

Cánh cửa buồng bật mở. Chị Ba bước ra, tay ôm bé Na, tay kia cầm xấp giấy, mặt trắng nhợt nhưng bước chân không lùi.

“Tôi là Mai. Chữ ký này không phải của tôi. Hôm qua tôi đã lên c:ông an xã trình báo, có biên nhận đây. Tôi cũng đã nộp đơn ly hôn từ chiều qua.”

Hậu như bị ai tát vào mặt. “Mai! Em điên rồi à!”

“Em tỉnh rồi.” Chị Ba nhìn thẳng chồng, giọng run nhưng không vỡ. “Anh làm gi:ả chữ ký em, anh đem phần thừa kế của em ra thế chấp khi nhà còn chưa có phần nào của em. Anh nợ ai thì anh trả, em không đứng tên.”

Anh Sơn nhìn tờ giấy, rồi nhìn Hậu. Hai thanh niên phía sau liếc nhau. Ông ta khẽ nhíu mày, và tôi thấy ông ta tính. Một tờ giấy vay có chữ ký gi:ả, người bị gi:ả đã đi trình c:ông an, kéo thêm người nhà bà cụ ngồi chình ình ở nhà có sẵn bản ghi âm, thì thứ ông ta cầm trong tay không còn là thứ để đòi tiền, mà là thứ để bị hỏi.

“Anh Hậu,” ông ta chậm rãi nói, “anh nói với tôi con gái bà này đồng ý.”

“Tôi… cô ấy đồng ý, tại giận…”

“Không đồng ý,” chị Ba ngắt lời. “Ông cứ hỏi c:ông an.”

Anh Sơn gấp tờ giấy lại, đút vào cặp. “Tôi không đòi bà. Tôi đòi anh, anh Hậu. Hợp đồng ghi anh là người vay chính. Chuyện chữ ký là chuyện hai vợ chồng anh với nhau, tôi không dính.” Ông ta quay sang mẹ tôi, hơi cúi đầu một cái, rất nhanh. “Xin lỗi bà cụ vì làm phiền.”

Rồi ông ta đi, hai thanh niên theo sau. Hậu đứng trơ giữa sân, mặt xanh rồi đỏ, rồi nhìn quanh, thấy hàng xóm đang đứng dọc hàng rào, thấy ánh mắt không ai thương hại. Anh ta nghiến răng nhìn chị Ba.

“Mày làm vậy là hại cả mày, hại cả con.”

“Anh nói câu đó đã quá muộn,” chị Ba nói. “Đi đi.”

Hậu xô cánh cổng bước ra ngoài, tiếng xe máy rồ lên rồi mất hút ở cuối làng. Bé Na vẫn ôm cổ mẹ, hỏi nhỏ: “Ba đi đâu hả mẹ?” Chị Ba ôm chặt con, không trả lời.

Đúng lúc đó, có thêm một tiếng xe nữa, tiếng xe ô tô, dừng ngoài ngõ.

Anh Hai bước xuống. Anh mặc bộ đồ giản dị, không còn bộ vest láng coóng hôm qua. Tay anh xách một túi vải đen, tay kia cầm bó hương và một nải chuối. Anh dừng lại ở cổng, nhìn mẹ, nhìn tôi, nhìn chị Ba, như một người chưa chắc mình có được bước vào.

“Mẹ,” anh nói. “Con xin phép vào thắp cho bố nén hương.”

Mẹ gật đầu.

Anh đi thẳng vào nhà, quỳ trước tủ thờ. Tôi đứng ở ngưỡng cửa, nhìn bóng lưng anh run lên khi châm hương. Mười hai năm, đây là lần đầu tiên anh đặt tay lên cái bát hương ấy.

Anh quỳ lâu. Khi đứng lên, mắt anh đỏ hoe, nhưng giọng rất rõ.

“Mẹ, con bán xe rồi. Có bốn trăm triệu, con mang về trả mẹ. Hồi đó mẹ bán vàng cưới, vay mượn để chuộc sổ cho con. Con không dám đền hết, nhưng con xin mẹ nhận cho con đỡ nặng lòng.”

Anh đặt túi vải đen xuống bàn.

Mẹ nhìn túi vải rồi nhìn anh.

“Con làm gì mà bán xe?”

“Con không còn làm ăn ở thành phố nữa mẹ. Hôm qua về nhà con nghĩ suốt đêm. Con có công ty nhỏ, nợ nần cũng không ít, nhưng con sẽ cắt bớt, bán dần đi trả. Con xin mẹ cho con về đây phụ giúp mẹ với Thùy, sửa mái nhà cho mẹ.”

“Con về vì ba tỷ à?” mẹ hỏi.

Anh Hai không né ánh mắt bà.

“Hôm qua con về vì ba tỷ. Hôm nay con về vì con còn mẹ.”

Mẹ lặng im. Căn nhà nhỏ chỉ còn tiếng hương cháy tí tách. Rồi bà đứng dậy, tự tay mở túi vải, đếm ra một trăm triệu, đặt riêng lên bàn.

“Mẹ nhận một trăm. Là tiền vàng cưới, mẹ lấy lại của con, vì mẹ muốn con biết, con đã làm mẹ mất cái gì. Ba trăm còn lại con mang về, trả nợ cho con.”

“Mẹ…”

“Nghe mẹ.”

Mẹ quay sang cả ba chúng tôi. Anh Hai, chị Ba, tôi. Bà bảo chúng tôi ngồi xuống chiếc bàn gỗ, nơi hôm qua đã xảy ra nhiều chuyện đến thế.

“Mẹ nói một lần, các con nghe cho kỹ. Ba tỷ đền bù, mẹ giữ. Cuốn sổ hai tỷ một trăm triệu này, mẹ cũng giữ. Mẹ còn sống, mẹ còn minh mẫn, mẹ không chia, các con đừng ai nghĩ chuyện chia.”

Không ai nói gì.

“Nhưng mẹ nói rõ thế này. Căn nhà, đám đất, theo di chúc của bố, về tay đứa nào ở bên mẹ đến cuối cùng. Thùy ở đó mười hai năm, mẹ không nói thêm. Hai đứa còn lại, mẹ không tước quyền làm con. Con muốn về thăm mẹ thì cửa nhà mở. Muốn đi qua đó thì lấy mười hai năm bù lại, không ai bắt.”

Chị Ba cúi đầu, khóc không thành tiếng. Anh Hai gật đầu rất chậm, như đã chấp nhận mọi điều.

Mẹ quay sang chị.

“Mai, mẹ lấy trong cuốn sổ ba trăm triệu, mở một sổ riêng đứng tên bé Na. Con không được đụng, ba của nó cũng không. Ngày nó học đại học mới mở ra. Đó là phần của cháu, không phải của con.”

“Mẹ…” Chị Ba nấc lên. “Con không xứng.”

“Con không xứng, nhưng cháu thì xứng.”

Rồi bà nhìn tôi, nhìn rất lâu.

“Còn con, Thùy. Hôm qua con bảo con không cần tiền. Mẹ biết. Nhưng con nhớ này: cái túi gạo dưới gầm giường, mẹ không đụng một đồng. Con mang về, mua cho con con cái gì mẹ không biết. Phần còn lại, mẹ ở với con.”

“Mẹ ở với con?”

“Con xây thêm một gian cạnh nhà mẹ đi. Mẹ già rồi, không đi nổi xa. Con ở gần, mẹ yên tâm.”

Tôi gật đầu, không nói được lời nào. Anh Hai ngồi bên cạnh, bất giác đưa tay chạm vào vai tôi, rất nhẹ.

“Anh sửa mái cho mẹ,” anh nói. “Em đừng lo chuyện đó.”

Tôi nhìn anh, và lần đầu sau mười hai năm, tôi không thấy anh là người xa lạ.

Những tháng sau đó, mọi chuyện đi theo cách của nó. Tòa chấp nhận đơn ly hôn của chị Ba sau bốn tháng. Hậu không còn xuất hiện ở làng, nghe nói ông Sơn nộp đơn tố cáo, anh ta phải ra làm việc với c:ông an về giấy vay có chữ ký gi:ả, còn khoản nợ thì tự anh ta gánh. Chị Ba dắt bé Na về nhà ngoại, mở một tiệm may nhỏ ngay đầu ngõ, không lớn, nhưng đủ sống.

Anh Hai giữ lời. Anh bán dần công ty, trả nợ, mỗi cuối tuần lái chiếc xe máy cũ về làng, trèo lên mái nhà mẹ thay từng viên ngói. Có hôm tôi ra, thấy anh ngồi cạnh bếp nhặt rau, mẹ nhìn anh mà không nói gì, nhưng chiếc nồi cơm hôm đó bà nấu thêm một suất.

Đến ngày giỗ bố, tôi đi chợ từ sáng sớm. Về tới nhà đã thấy anh Hai đang bày mâm cúng, chị Ba đang gói chả, bé Na ngồi xổm trước sân nhặt từng hạt xôi. Mẹ ngồi ở hiên, đeo kính lão, nhìn ba đứa con loay hoay.

Đến giờ, cả nhà đứng trước bàn thờ. Anh Hai châm hương, chuyển cho chị Ba, chị Ba chuyển cho tôi. Ba nén hương cắm cạnh nhau trong bát hương đã cũ, khói bay lên thẳng, không gió.

Mẹ đứng phía sau. Tôi nghe bà khẽ nói, như nói với bố:

“Ông ơi, các con về đủ cả rồi.”

Ngoài hiên, nắng chiều rọi xuống mái ngói mới, nơi từng có những chiếc chậu hứng nước suốt mười hai năm. Tôi nhìn mẹ, nhìn hai người anh chị đã đi xa rồi trở về, và hiểu rằng căn nhà này không cần ba tỷ để đầy lên. Nó chỉ cần có người quay về thắp cho nó một nén hương.

-HẾT-