(Tiếp theo phần 1)

Sân nhà im đến mức tôi nghe rõ tiếng con gà mái cục tác ở góc vườn.

Tôi nhìn chữ ký trên tờ giấy trong tay mẹ. Chữ N hơi ngoặc, nét sổ cuối của chữ “Ngân” kéo dài như cái đuôi. Giống hệt chữ tôi. Nhưng tôi chưa từng ký tờ giấy nào có số tiền như vậy.

“Mẹ,” giọng tôi khản đặc, “con không ký cái này.”

“Mẹ biết,” mẹ đáp, mắt không rời bà Thoa.

Bà Thoa lấy lại giọng nhanh hơn tôi tưởng. Bà bước tới định giật tờ giấy, mẹ tôi lùi một bước, gấp tờ giấy lại.

“Bà lấy đâu ra cái đó? Giấy tờ nhà người ta, bà đưa đây!”

“Nhà người ta?” Mẹ tôi nhướn mày. “Giấy này ghi người vay là con gái tôi. Vậy là giấy của con gái tôi.”

“Nó là dâu nhà này! Vay mượn để lo cho nhà này thì có gì sai?”

“Con có vay đâu!” tôi bật ra.

Bà Thoa quay sang tôi, mắt long lên: “Mày đừng có chối. Chữ ký của mày, mày chối thế nào được?”

Tôi quay sang nhìn Hưng. Anh vẫn đứng ở bậc cửa, mặt cúi gằm, hai bàn tay siết chặt vào nhau. Tôi hỏi, từng chữ một:

“Anh Hưng. Em có ký giấy này không?”

Anh không trả lời. Cái im lặng của anh còn nặng hơn cái t:át lúc chiều.

Mẹ tôi hít một hơi dài, nói với tôi, giọng nhẹ như đang nói chuyện chợ búa:

“Ngân, con vào xe mẹ ngồi chờ. Mẹ nói chuyện với bà thông gia vài câu.”

“Mẹ…”

“Đi.”

Tôi ngồi lên ghế sau chiếc xe ôm mẹ thuê, mà thật ra tôi không ngồi nổi. Tôi hạ kính, nghe hết. Mẹ tôi đứng giữa sân nhà người ta, đôi dép lê dính bùn, nhưng giọng thì vững như đinh đóng cột.

“Hôm kia có một người đàn ông tìm đến chợ, tự xưng là người của xưởng. Ông ta đưa tôi tờ giấy này, nói con gái tôi đứng tên vay, quá hạn rồi, nhờ tôi nhắc con. Tôi nghĩ có nhầm lẫn nên giữ lại. Tôi định tối nay đón con về rồi hỏi cho ra lẽ. Ai ngờ tới đây lại thấy mặt con tôi như vậy.”

Hưng ngẩng lên, mặt tái mét: “Mẹ vợ… chuyện này hiểu lầm…”

“Cậu im đi,” mẹ tôi nói, không to. “Tôi hỏi bà Thoa.”

Bà Thoa nuốt khan. “Thì… thì vợ chồng với nhau, vay mượn một chút…”

“Một trăm hai mươi triệu là một chút?”

“Thằng Hưng nó thiếu tiền xưởng! Nó là đàn ông, nó phải giữ thể diện. Con Ngân đứng tên giúp nó thì có gì? Nó là vợ, nó không giúp chồng thì giúp ai?”

“Giúp thì phải biết mình giúp,” mẹ tôi nói. “Con gái tôi không biết gì. Tôi chắc vậy, vì nó chưa từng biết cái tên người cho vay.”

Tôi ngồi trong xe, tay bám chặt thành ghế. Mẹ tôi, người đàn bà bán rau cả đời, không bao giờ đọc nổi hết một văn bản dài, giờ đứng nói chuyện như người đã ngồi nghĩ chuyện này cả đêm.

Bà Thoa rít lên: “Bà định làm gì? Dọa báo công an à? Vợ chồng nhà người ta, bà xen vào làm gì?”

“Tôi không dọa. Tôi hỏi.” Mẹ tôi cúi xuống, rút điện thoại cũ trong túi nilon. “Nhưng nếu tôi báo thật, bà nghĩ ai ký tên con gái tôi? Ai là người nhận tiền? Tiền đó đi đâu?”

Hưng bước xuống một bậc thềm, giọng run: “Mẹ vợ, con xin mẹ. Để con nói chuyện riêng với Ngân.”

Mẹ tôi quay sang nhìn anh, rất lâu.

“Cậu đ:ánh con tôi. Cậu bắt nó ôm khoản n:ợ nó không biết. Giờ cậu muốn nói chuyện riêng?” Bà lắc đầu. “Không. Có gì nói ở đây, trước mặt tôi. Hoặc cậu để Ngân về nhà tôi, ngày mai tôi dẫn nó lên công an xã làm đơn trình báo giả mạo chữ ký.”

Tôi nghe câu cuối mà nổi da gà. Mẹ chưa từng nhắc đến công an trong đời.

Hưng đứng chết trân. Bà Thoa túm lấy tay áo con trai, thì thào gì đó. Tôi không nghe rõ, chỉ thấy Hưng lắc đầu, rồi lắc đầu nữa, rồi cúi gằm xuống.

Tôi xuống xe. Chân tôi bước tới chỗ mẹ như bị ai kéo.

“Anh Hưng,” tôi nói, giọng bình thản đến lạ, “anh nói đi. Em nghe.”

Anh nhìn tôi. Hai mắt đỏ hoe, môi mấp máy, mãi mới thốt ra được:

“Anh… anh nợ xưởng. Anh mượn của anh Tuấn một trăm hai mươi triệu từ hồi đầu năm.”

“Để làm gì?”

Anh không đáp.

“Để làm gì, Hưng?”

“Để… để lo cho…” Anh liếc sang mẹ mình, rồi cúi xuống. “Để lo cho việc nhà.”

“Việc nhà gì mà cần một trăm hai mươi triệu?”

Bà Thoa chen vào, gắt: “Thôi, đủ rồi! Chuyện nhà người ta sao phải nói cho cả xóm nghe?”

“Mẹ đừng nói nữa,” Hưng đột ngột quát, giọng vỡ ra. “Mẹ im đi!”

Lần đầu tiên tôi thấy bà Thoa im thật. Bà mở miệng, rồi ngậm lại, hai tay buông thõng.

Hưng thở dốc, nói liền một hơi như sợ mình đổi ý:

“Tháng Hai, em đi công tác ở chi nhánh hai tuần. Hôm đó mẹ gọi anh nói em Phương cần tiền. Em Phương bị người ta lừa vào một nhóm đầu tư, mất hết tiền học phí cả năm. Mẹ khóc, anh không chịu nổi. Anh mượn xưởng một trăm hai mươi triệu đưa em.”

Phương. Em gái chồng tôi, hai mươi lăm tuổi, đang học cao học ở thành phố. Tôi nhớ con bé hay gửi quà về cho tôi, gọi tôi là chị Ngân ngọt xớt.

“Vậy sao anh không nói với em? Sao phải ký tên em?”

“Anh sợ em không đồng ý.” Anh khó nhọc nói. “Em vừa nói với anh là mình phải để dành tiền, hai vợ chồng tính mua đất cho mình. Anh sợ em giận. Xưởng thì đòi giấy vay có người thứ hai bảo lãnh, anh… anh bắt chước chữ ký em trong sổ tiết kiệm.”

Tôi nghe mà tai ù đi. Không phải vì anh mượn tiền. Là vì anh coi tôi như một con dấu.

“Còn chiều nay,” tôi hỏi, tay đặt lên má vẫn còn rát, “sao anh đ:ánh em?”

“Anh sợ… em biết thì mẹ…” Anh nghẹn, không nói tiếp được.

“Anh sợ mẹ anh thất vọng, nên anh đ:ánh vợ?”

Hưng đưa hai tay lên ôm mặt. Tôi không tha thứ, nhưng tôi cũng không có sức quát nữa. Tôi quay sang bà Thoa.

“Mẹ. Chuyện này mẹ biết từ đầu.”

“Tao…” bà ngập ngừng. “Tao chỉ thương con Phương. Nó là con gái duy nhất. Nó mà bỏ học thì cả đời nó hỏng.”

“Vậy còn con? Con là gì trong cái nhà này? Mẹ bảo con không biết giữ mồm, nhưng con hỏi một câu về khoản nợ trong chính nhà con, mà con bị đ:ánh?”

Bà Thoa không trả lời được. Bà nhìn đi chỗ khác, lần đầu tiên tránh ánh mắt tôi.

Tôi đứng đó, giữa sân, thấy toàn bộ bốn năm hôn nhân ùa về như xem lại một cuốn phim cũ. Những lần bà Thoa bảo tôi “đưa hết lương cho chồng giữ, đàn ông mới làm chủ được”. Những lần Hưng nói “để anh lo”. Tôi từng nghĩ đó là yêu thương. Giờ tôi biết, đó là cách để tôi không bao giờ nhìn thấy sổ sách.

“Mẹ,” tôi quay sang mẹ tôi, “mình đi.”

“Khoan,” mẹ tôi nói. Bà quay lại nhìn Hưng. “Cậu nói em Phương bị lừa. Vậy cậu có chứng cứ gì chuyển tiền cho em không?”

Hưng sững lại. Bà Thoa cũng sững.

“Có… có chuyển khoản chứ,” Hưng đáp, nhưng ánh mắt không vững.

“Đưa tôi xem.”

Hưng không động đậy.

Tôi nhìn anh, rồi nhìn bà Thoa. Một ý nghĩ lóe lên trong đầu tôi, lạnh như nước đá.

“Anh,” tôi nói, “cho em xem điện thoại của anh.”

“Ngân…”

“Chiều nay anh đ:ánh em vì em thấy một cái tin nhắn. Bây giờ anh đưa điện thoại cho em. Hoặc em đi cùng mẹ lên công an.”

Hưng nhìn tôi như nhìn một người xa lạ. Bàn tay anh run run thò vào túi quần, đưa chiếc điện thoại ra. Mẹ tôi bước lại gần, đứng sát bên tôi.

Tôi mở khóa. Anh vẫn dùng ngày sinh của tôi làm mật khẩu, chi tiết nhỏ ấy làm ngực tôi nhói lên. Tôi vào ứng dụng ngân hàng, lật lịch sử giao dịch, tìm tháng Hai.

Có một khoản chuyển một trăm hai mươi triệu. Nhưng người nhận không phải Phương.

Tôi đọc tên người nhận hai lần. Phạm Thị Thu. Tôi chưa từng nghe cái tên này. Nội dung chuyển khoản chỉ có hai chữ: “Tiền cọc”.

“Phạm Thị Thu là ai?”

Hưng im.

“Anh Hưng, Phạm Thị Thu là ai?”

Bà Thoa bất ngờ đưa tay giật điện thoại. Tôi lùi lại, mẹ tôi giơ tay chắn ngang, thân hình nhỏ bé của bà chặn đứng người đàn bà cao hơn bà cả cái đầu.

“Bà đụng vào con gái tôi một lần nữa thử xem.”

Giọng mẹ tôi không to, nhưng bà Thoa khựng lại thật.

Tôi lật tiếp. Trong ứng dụng có thêm nhiều khoản nhỏ, chuyển cho cùng một người: năm triệu, tám triệu, ba triệu rưỡi. Nhiều đến mức tôi phải kéo mấy lần mới hết. Rồi tôi mở tin nhắn, tìm tên “Thu”.

Có một đoạn chat dài. Tôi đọc vài dòng đầu mà tay run bần bật.

“Anh Hưng, tháng này tiền thuê nhà em còn thiếu.”
“Anh gửi rồi đấy. Đừng nhắn nữa, vợ anh xem được.”
“Thằng bé nhớ ba.”

Tôi nhìn dòng cuối cùng thật lâu. Chữ cứ nhòe đi.

“Thằng bé,” tôi nói, “là thằng bé nào?”

Hưng sụp xuống bậc thềm, hai tay ôm đầu. Bà Thoa há hốc, mặt trắng bệch như người sắp ngất. Còn mẹ tôi nhìn tôi, không nói gì, chỉ nắm chặt tay tôi.

Tôi cuộn tiếp xuống. Trong album ảnh của Hưng có một thư mục đặt tên “T.” Tôi bấm vào. Mấy chục tấm ảnh một đứa bé trai chừng ba tuổi, tóc xoăn nhẹ, mắt to, cười toe. Và trong vài tấm có Hưng, ôm thằng bé trên đùi, đứng cạnh một người phụ nữ trẻ tôi chưa bao giờ gặp.

Ba tuổi. Tức là thằng bé sinh ra khi chúng tôi mới lấy nhau được hơn một năm.

“Mẹ biết chuyện này không?” tôi hỏi bà Thoa, cố giữ giọng thật đều.

Bà Thoa mấp máy môi. Không âm thanh nào bật ra.

“Mẹ biết đúng không?” Tôi cao giọng. “Nên mẹ mới nói ‘để nó đi thì ai trả khoản nợ’. Một trăm hai mươi triệu đó không phải để lo cho em Phương. Nó là tiền để nuôi nhà khác, và mẹ định để con đứng tên trả cho nó.”

“Con ơi…” Lần đầu tiên bà Thoa gọi tôi bằng giọng đó, giọng của một người đang cầu xin. “Mẹ… mẹ chỉ muốn có cháu nội. Con với thằng Hưng bốn năm chưa có con. Mẹ sốt ruột…”

Tôi đứng sững. Tôi nhớ những buổi đi khám hiếm muộn tôi tự đi một mình, những lời bóng gió “đàn bà không đẻ được thì chỉ là cái bóng trong nhà”, những cái nhìn thương hại của họ hàng. Hóa ra suốt thời gian đó, người ta đã có sẵn một đứa cháu ở nơi khác.

“Vậy còn em Phương?” tôi hỏi, giọng khô khốc. “Bị lừa đầu tư, có thật không?”

Hưng ngẩng lên, mắt đỏ ngầu: “Có thật… nhưng chỉ ba mươi triệu. Anh đã lo riêng cho nó rồi. Khoản một trăm hai mươi triệu là tiền cọc mua căn phòng cho cô ấy… cho mẹ con cô ấy.”

“Cô ấy,” tôi nhắc lại. “Anh gọi người đó là ‘cô ấy’.”

Mẹ tôi nhắm mắt lại một giây rồi mở ra. Bà không khóc, nhưng tôi thấy bàn tay bà nắm lấy tay tôi lạnh ngắt.

Tôi hít một hơi thật sâu. Cơn đau ở má, cơn đau ở ngực, cơn nhục khi bị coi như con ngốc suốt bốn năm, tất cả dồn lại. Tôi thấy mình bình tĩnh lạ lùng.

Tôi giơ điện thoại của Hưng lên, chụp lại từng màn hình: lịch sử chuyển khoản, đoạn chat, thư mục ảnh. Tôi chụp bằng điện thoại của mình, từng tấm một, trước mặt cả hai mẹ con họ.

“Ngân, em làm gì vậy?” Hưng luống cuống.

“Em lưu chứng cứ.”

“Em định làm gì?”

“Em chưa biết hết. Nhưng em biết ba việc.” Tôi đếm trên đầu ngón tay. “Một, em sẽ không trả một đồng nào cho khoản nợ có chữ ký giả mạo. Anh Tuấn muốn đòi thì đòi người đã ký thật. Hai, em sẽ đi khám thương tích, lấy giấy xác nhận vết đ:ánh trên mặt em. Ba, em sẽ nộp đơn ly h:ôn.”

“Ngân! Em đừng!” Hưng quỳ sụp xuống chân tôi. “Anh sai rồi, anh xin em. Anh sẽ cắt đứt với cô ấy, anh sẽ lo hết, em đừng đi…”

“Anh đứng dậy đi,” tôi nói. “Anh quỳ trước mặt em lúc này cũng không đổi được gì.”

Bà Thoa cũng sụp xuống, ôm lấy chân tôi: “Con ơi, mẹ xin con, mẹ già rồi, con đừng làm to chuyện. Mẹ sẽ đứng ra trả hết, mẹ bán cả cái vườn trầu này…”

Tôi nhìn người đàn bà đã chửi mẹ tôi một câu khó nghe nhất vài phút trước, giờ ôm lấy chân tôi mà khóc. Tôi không thấy hả hê. Tôi chỉ thấy mệt.

“Mẹ đứng dậy đi.” Tôi kéo chân mình ra. “Vừa nãy mẹ nói mẹ tôi dạy con không ra gì. Mẹ tôi dạy tôi một điều: người ta đ:ánh mình một lần thì có lần hai.”

Mẹ tôi chưa từng nói câu đó với tôi, nhưng bà đứng đó, im lặng, không phản đối.

Tôi cúi xuống nhặt chiếc vali, lần này tự tay tôi cầm.

“Mẹ, mình về.”

Mẹ tôi gật đầu. Hai mẹ con bước về phía chiếc xe ôm đang chờ. Sau lưng, tiếng bà Thoa khóc, tiếng Hưng gọi tên tôi, nhưng tôi không quay lại.

Ngồi trên xe, mẹ nắm tay tôi, nói rất khẽ:

“Con làm đúng rồi.”

Tôi tựa đầu vào vai mẹ. Mùi rau chợ lẫn mùi mồ hôi, cái mùi tôi lớn lên cùng, lần này khiến tôi muốn khóc to lên.

“Mẹ, sao mẹ biết chữ ký đó là giả?”

“Mẹ không biết,” mẹ đáp. “Mẹ chỉ biết con mẹ không bao giờ vay một đồng nào mà không nói với mẹ.”

Tôi bật khóc. Đó là lần đầu tiên trong cả ngày dài hôm ấy.

Hai hôm sau, tôi đi khám thương tích, nộp đơn tại trạm y tế, lấy bản sao xác nhận. Tôi gom toàn bộ ảnh chụp màn hình, lưu vào hai chiếc điện thoại và gửi một bản vào hộp thư riêng. Tôi tìm đến một phòng tư vấn pháp luật nhỏ gần chợ, ngồi trước người luật sư trẻ, kể từ đầu đến cuối. Anh ấy nghe, ghi chép, rồi bảo tôi: chữ ký giả mạo trên giấy vay là chuyện nghiêm trọng, nhưng muốn xử lý đúng cách thì phải có thêm chứng cứ, kể cả bản gốc giấy vay mà xưởng đang giữ.

Chiều hôm sau, tôi nhận được một tin nhắn từ số lạ. Tôi mở ra, tim đập loạn.

“Chị là Ngân đúng không ạ? Em là Thu. Em xin chị cho em gặp một lần. Chuyện của em với anh Hưng không giống những gì chị nghĩ đâu. Và có một điều anh ấy chưa nói với chị, liên quan đến cả giấy vay lẫn thằng bé.”

Tôi nhìn dòng tin nhắn đó rất lâu. Rồi một tin nữa nhảy lên ngay bên dưới, kèm theo một tấm ảnh chụp vội, hơi mờ: một tờ giấy khai sinh, ở mục họ tên người cha, bị ai đó dùng bút bi gạch kín.

Tôi nhìn tấm ảnh tờ giấy khai sinh rất lâu. Mục họ tên người cha bị bút bi gạch kín, đen đặc, đến mức giấy hơi rách ở chỗ đầu bút ấn mạnh. Mục họ tên mẹ ghi rõ: Phạm Thị Thu.

Tôi gõ lại một dòng: “Em hẹn chị ở đâu?”

Tin nhắn trả lời đến gần như ngay lập tức, như thể người bên kia đã cầm điện thoại chờ cả buổi. Một quán nước nhỏ gần bến xe, chiều hôm sau, ba giờ.

Tối đó tôi kể với mẹ. Mẹ đang nhặt rau ở hiên, tay không ngừng, nghe xong chỉ hỏi một câu:

“Con muốn đi một mình hay có mẹ đi cùng?”

“Con đi một mình, mẹ ạ. Nhưng con sẽ bật ghi âm.”

Mẹ ngẩng lên nhìn tôi, gật đầu chậm rãi.

“Con nghe người ta nói hết rồi hẵng quyết. Đừng để cơn giận nó quyết thay con.”

Tôi nhớ câu đó suốt đêm.

Hôm sau, tôi đến quán sớm hai mươi phút, chọn cái bàn trong góc. Đúng ba giờ, một người phụ nữ trẻ bước vào, tay dắt một đứa bé trai. Tôi nhận ra thằng bé ngay: tóc xoăn nhẹ, mắt to, giống hệt trong các tấm ảnh. Nó núp sau chân mẹ, tò mò nhìn tôi.

Thu chừng hai mươi sáu, hai mươi bảy tuổi, người gầy, da xanh, quầng thâm dưới mắt rõ đến mức son phấn cũng không che nổi. Cô ngồi xuống, bảo thằng bé ra chỗ góc có cái xe đồ chơi chơi một lát, rồi mới nhìn tôi.

“Em xin lỗi chị,” cô nói. “Trước hết em phải nói câu này. Em xin lỗi.”

“Em xin lỗi vì chuyện gì?” tôi hỏi, giọng lạnh.

“Vì em đã có mặt trong cuộc sống của chồng chị. Dù em không biết chị tồn tại.”

Tôi sững lại. “Em nói lại xem.”

Thu hít một hơi, tay siết chặt cái túi vải nhỏ.

“Em quen anh Hưng cách đây gần ba năm rưỡi, ở xưởng cơ khí chỗ anh ấy làm. Em làm kế toán thời vụ cho xưởng. Anh ấy nói với em là anh ấy độc thân, mẹ già và em gái đang học xa, nhà chỉ có hai mẹ con. Em tin. Em còn đi gặp bà Thoa nữa.”

“Bà Thoa biết em?”

“Biết. Bà biết từ lúc em m:ang thai.”

Tôi nghe mà thấy lạnh dọc sống lưng. Thu nhìn tôi, mắt đỏ hoe, nhưng giọng vẫn giữ được bình tĩnh.

“Em có thai được hai tháng thì anh Hưng đổi thái độ. Anh ấy bảo anh ấy chưa thể cưới em ngay, anh ấy phải chờ… chờ giải quyết chuyện gia đình. Em hỏi chuyện gia đình gì, anh ấy nói mẹ anh ấy ốm, em gái thi cử, anh ấy cần thời gian. Em chờ. Em sinh cháu một mình ở bệnh viện huyện. Hôm sinh, bà Thoa có đến thăm, mang theo hai cân đường và một phong bì năm triệu.”

“Rồi sao?”

“Rồi bà nói với em một câu em nhớ đến giờ.” Thu cúi xuống, giọng nhỏ lại. “Bà nói: Con cứ yên tâm nuôi thằng bé, nhà này không bỏ cháu nội đâu. Nhưng con vợ thằng Hưng thì chưa đẻ được, đừng để nó biết, nó biết là hỏng chuyện hết.”

Tôi nắm chặt cái ly nước trong tay. Đầu ngón tay tôi lạnh buốt.

“Em có biết người vợ đó là tôi không?”

“Em không biết tên. Em chỉ biết là có một người vợ, cưới trước khi em quen anh Hưng. Nghĩa là em phát hiện anh ấy đã có vợ, nhưng lúc đó em đã m:ang thai bốn tháng rồi. Em hỏi, anh ấy nói hai người sắp ly h:ôn, chỉ chờ chị đồng ý.”

“Tôi chưa từng được ai nói chuyện ly h:ôn.”

“Em biết,” Thu nói, nước mắt rơi xuống. “Em biết là anh ấy nói dối. Nhưng lúc đó em không còn đường lui. Bố mẹ em ở xa, em đang có bầu, em không dám về.”

Tôi im lặng. Tôi muốn ghét cô gái này, nhưng nhìn bàn tay cô run run, nhìn thằng bé đang loay hoay với cái bánh xe nhựa gãy ở góc quán, tôi chỉ thấy một thứ cảm xúc nặng nề, khó gọi tên.

“Còn tờ giấy khai sinh,” tôi hỏi. “Ai gạch tên người cha?”

“Em.”

“Vì sao?”

Thu lấy trong túi ra một tập hồ sơ nhàu nhĩ, đặt lên bàn, đẩy về phía tôi.

“Vì hai tuần trước, em phát hiện ra chuyện anh ấy làm với chị.”

Tôi cúi xuống xem. Đầu tiên là tờ giấy khai sinh, lần này là bản gốc. Họ tên cha: Lê Văn Hưng. Không bị gạch. Cô gạch trên bản sao chụp để gửi cho tôi, đủ để tôi hiểu cô đã quyết định gạch tên anh ra khỏi đời con mình.

Tờ thứ hai là bản sao hợp đồng thuê căn phòng. Chủ nhà ký tên, bên thuê là Phạm Thị Thu, tiền thuê tám triệu một tháng, ngày ký tháng Hai năm nay.

Tờ thứ ba khiến tay tôi run lên.

“Đây là…”

“Là giấy xác nhận chuyển nhượng,” Thu nói. “Tháng Hai năm nay, anh Hưng chuyển cho em một trăm hai mươi triệu, bảo là tiền cọc mua căn phòng em đang ở. Em tin. Nhưng đến tháng Chín, chủ nhà đòi em ký giấy trả phòng, nói người đứng tên cọc không phải em, mà là một người khác, rồi đưa em xem bản sao hợp đồng cọc.”

Tôi đọc dòng tên ở cuối bản sao hợp đồng cọc nhà.

Tên bên đặt cọc: Nguyễn Thị Ngân.

Tôi đọc lại, ba lần, như người không biết chữ.

“Em không hiểu,” tôi thì thào. “Tôi chưa từng…”

“Chị cũng không ký đâu,” Thu nói nhanh. “Em biết. Em nhờ người xem nét chữ rồi. Nhưng đó là chuyện anh Hưng làm, em không biết. Em chỉ biết khi chủ nhà đưa cho em xem, em hiểu ra một điều: số tiền một trăm hai mươi triệu mà anh ấy nói là mua phòng cho mẹ con em, thật ra chưa bao giờ thuộc về em. Anh ấy dùng chữ ký của chị để vay xưởng, dùng tiền vay đó để cọc căn phòng đứng tên chị. Nếu chuyện vỡ lở, mẹ con em ở nhờ trong căn phòng mang tên vợ hợp pháp của anh ấy. Nếu chị trả nợ, mẹ con em có chỗ ở. Nếu chị không trả, người bị đòi nợ là chị, không phải anh ấy.”

Tôi buông tay khỏi tờ giấy, lưng dựa hẳn vào ghế.

Ra là vậy. Không chỉ là chuyện giấu giếm. Anh đã tính toán. Anh dùng tôi như một cái lá chắn, một cái tên trống để dán lên mọi thứ rủi ro, còn người được hưởng thì ở phía bên kia.

“Vậy bà Thoa?” tôi hỏi, giọng khô khốc.

“Bà Thoa là người đưa ý tưởng,” Thu nói, hạ giọng. “Hôm em đến nhà lần cuối trước khi nhận được giấy từ chủ nhà, em nghe bà nói với anh Hưng trong bếp. Em có ghi âm.”

Cô lấy điện thoại, bấm vài lần rồi đẩy về phía tôi. Tôi cúi sát, nghe qua tai nghe cô đưa.

Giọng bà Thoa, thấp, gấp gáp, nghe rõ từng chữ: “Cứ để con Ngân đứng tên hết. Nó hiền, nó không dám làm to chuyện đâu. Nó không đẻ được thì mày với con Thu có thằng cháu, mẹ cho mày giữ cả hai. Nợ nần thì con Ngân gánh, tài sản thì mày giữ. Đàn bà hiếm muộn thì còn mặt mũi nào mà đòi hỏi.”

Rồi giọng Hưng, ngập ngừng: “Mẹ, nhưng nếu cô ấy biết…”

“Biết thì sao? Nó dám bỏ mày à? Nó bỏ mày thì nó sống bằng gì? Cái thứ không con cái thì chỉ có nhà chồng nuôi.”

Tôi tháo tai nghe ra, đặt xuống bàn. Tay tôi không còn run. Có một thứ gì đó trong tôi vừa nguội đi hẳn, lạnh và sắc, như mặt dao.

“Em đưa cho chị cái này để làm gì?” tôi hỏi.

Thu nhìn thẳng vào mắt tôi lần đầu tiên:

“Vì em không muốn con em lớn lên bằng tiền của một người phụ nữ bị lừa. Em không cần anh Hưng, em không cần nhà bà Thoa. Em chỉ xin chị một điều: nếu chị đòi công bằng, hãy đòi cho đúng người. Và nếu có thể, đừng để thằng bé phải chịu hậu quả của chuyện người lớn làm.”

Tôi nhìn sang góc quán. Thằng bé đã ngủ gục trên chiếc xe nhựa, đầu nghiêng một bên, tóc xoăn rủ xuống trán. Tôi không ghét thằng bé. Nó chưa làm gì sai cả.

“Chị không đổ lên đầu em,” tôi nói. “Chị chỉ cần em làm chứng.”

“Em làm.”

“Kể cả khi ra trước công an, trước luật sư, trước xưởng?”

“Kể cả vậy.”

Tôi gật đầu, thu hết tập hồ sơ vào túi. Chúng tôi trao đổi số điện thoại, rồi tôi đứng dậy trả tiền nước. Lúc ra đến cửa, Thu gọi với theo:

“Chị Ngân.”

“Sao?”

“Mẹ chị… bà là người ghê gớm thật. Em nghe anh Hưng kể lúc bà ngồi ở sân nhà anh ấy, nói chuyện như đóng đinh. Em ước gì mẹ em được một nửa như vậy.”

Tôi cười, lần đầu tiên sau mấy ngày.

“Mẹ chị chỉ biết bán rau thôi. Nhưng mẹ chị không cho ai đụng đến con mẹ.”

---

Hai ngày sau, tôi cùng mẹ và người luật sư trẻ gặp anh Tuấn ở văn phòng xưởng. Anh Tuấn là người đàn ông ngoài bốn mươi, mặt vuông, ánh mắt cứng như người làm ăn lâu năm. Ban đầu anh ngồi khoanh tay nghe, giọng đầy nghi ngờ.

Luật sư đặt lên bàn từng tờ giấy: bản chụp giấy vay có chữ ký giả mạo, kết quả giám định sơ bộ từ phòng nét chữ mà tôi đã đưa mẫu chữ ký thật của mình để so sánh, bản ghi âm Thu đưa, sao kê chuyển khoản từ tài khoản Hưng sang Thu, cùng bản sao hợp đồng cọc nhà đứng tên tôi.

Anh Tuấn nghe hết bản ghi âm, rồi tắt máy, im lặng khá lâu.

“Cô nói giấy vay này có chữ ký giả mạo?”

“Vâng,” tôi đáp. “Và tôi sẵn sàng làm giám định chính thức. Nếu cần, tôi sẽ trình báo cơ quan chức năng.”

“Cô đừng vội,” anh Tuấn nhíu mày. “Tôi cho vay là cho thằng Hưng vay, vì nó là nhân viên lâu năm, nó nói nhà có vợ làm bảo lãnh. Tôi tin nó nên không kiểm tra kỹ. Nếu chữ ký giả thì tôi cũng là người bị lừa.”

“Vậy anh muốn đòi ai?” luật sư hỏi, giọng đều đều.

Anh Tuấn nhìn tôi, rồi nhìn mẹ tôi ngồi thẳng lưng bên cạnh, hai tay đặt trên đầu gối. Anh thở dài.

“Tôi cần tiền, không cần chuyện kiện tụng. Nếu cô cam đoan không phải người ký, tôi sẽ đòi trực tiếp thằng Hưng. Tôi sẽ lập biên bản làm việc, xác nhận cô Ngân không liên quan đến khoản vay này.”

Tôi gật đầu. Mẹ tôi khẽ thở ra một hơi nhỏ, tôi nghe thấy.

Chưa đến hai tuần sau, anh Tuấn đưa Hưng ra làm việc trước mặt chủ xưởng. Hưng bị cho nghỉ việc, phải ký cam kết trả nợ toàn bộ trong mười hai tháng. Xưởng đồng ý không khởi kiện hình sự nếu anh hoàn trả đúng hạn, với điều kiện cam kết có biên bản làm chứng. Còn khoản vay mang chữ ký giả mạo tên tôi được ghi nhận bằng văn bản là vô hiệu đối với tôi.

---

Tôi nộp đơn ly h:ôn ngay tuần đó. Hưng đến nhà mẹ tôi hai lần. Lần đầu anh đứng ngoài cổng, mang theo một giỏ trái cây, mắt đỏ hoe, nói muốn gặp tôi nói chuyện. Tôi không ra. Mẹ ra thay, cầm giỏ trái cây đặt trước cổng, nói một câu:

“Cậu mang về đi. Nhà tôi không thiếu trái cây.”

Lần thứ hai, anh đi cùng bà Thoa. Bà Thoa mặc áo bà ba cũ, tóc bạc đi nhiều so với tuần trước, không còn dáng vẻ chống hông giữa cửa như hôm đó. Bà đứng ngoài cổng, lần này không dám bước vào.

“Thông gia,” bà nói, giọng nhỏ. “Bà cho tôi gặp con Ngân một lần.”

Tôi ra. Đứng cách bà một khoảng sân.

“Con Ngân,” bà Thoa nói, hai tay xoắn vào nhau, “mẹ biết mẹ sai. Mẹ nghĩ mình thương con, nhưng hóa ra mẹ chỉ thương cháu nội. Mẹ xin lỗi.”

Tôi nhìn bà, không đáp ngay. Mấy ngày qua tôi đã nghĩ rất nhiều về câu bà sẽ nói khi gặp lại tôi. Tôi tưởng mình sẽ muốn hét, muốn nghe bà quỳ, muốn thấy bà hối hận đến cùng cực. Nhưng khi đứng trước mặt người đàn bà ấy, tôi chỉ thấy một bà già, mệt mỏi, nhỏ bé, bị chính cái tham vọng của mình bào mòn.

“Mẹ nói câu ‘đàn bà hiếm muộn thì còn mặt mũi nào mà đòi hỏi’ là mẹ nghĩ gì?” tôi hỏi.

Bà Thoa giật mình, mặt tái đi.

“Con… con biết rồi?”

“Con nghe hết. Mẹ nói cả câu ‘nó không đẻ được thì chỉ có nhà chồng nuôi’. Mẹ nói nó bằng giọng mẹ nói với Hưng trong bếp.”

Bà Thoa cúi đầu, vai run nhè nhẹ.

“Mẹ sai,” bà nói. “Mẹ nói trong lúc giận, mẹ không nghĩ vậy…”

“Mẹ nghĩ vậy,” tôi cắt ngang, giọng bình tĩnh. “Nếu không nghĩ vậy, mẹ đã không để con đứng tên khoản vay đó. Mẹ nói lời xin lỗi con nhận, nhưng con không tha thứ. Hai chuyện đó khác nhau.”

Bà Thoa im lặng rất lâu. Rồi bà làm một việc mà tôi không ngờ: bà từ từ quay sang mẹ tôi đang đứng ở hiên, cúi người xuống thật sâu.

“Bà thông gia, tôi xin lỗi bà. Tôi đã chửi bà nuôi con không ra gì. Người nuôi con không ra gì là tôi.”

Mẹ tôi đứng yên, hai tay đặt trước bụng, không nhúc nhích. Một lúc lâu sau, bà nói:

“Bà về đi. Tôi nhận lời xin lỗi của bà. Nhưng bà đừng đến đây nữa.”

Bà Thoa gật đầu, quay lưng bước đi. Hưng đứng bên cạnh, nhìn tôi lần cuối, môi mấp máy như muốn nói gì rồi thôi. Anh dắt mẹ ra cổng, hai bóng người lủi thủi khuất sau hàng rào dâm bụt.

Tôi đứng đó, nhìn theo, không thấy hả hê, cũng không thấy đau. Chỉ thấy lòng nhẹ đi một chút, như vừa đặt xuống một cái gánh mang quá lâu.

---

Phiên hòa giải ở tòa diễn ra ba tuần sau. Hưng không phản đối việc ly h:ôn. Anh đồng ý thanh toán toàn bộ khoản nợ mang tên mình, đồng ý ký xác nhận mọi tài sản tôi đóng góp trong hôn nhân được chia lại theo đúng sổ sách tôi lưu giữ từ trước. Tôi không đòi hỏi gì quá mức. Tôi chỉ lấy lại phần tiền tiết kiệm của mình, khoản tôi đã gửi và những khoản tôi đóng góp vào giỗ chạp, ma chay của nhà chồng suốt bốn năm, tất cả đều có ghi chép trong cuốn sổ nhỏ tôi vẫn giữ.

Còn căn phòng đứng tên tôi, tôi ký giấy hủy cọc ngay tại văn phòng. Chủ nhà đồng ý hoàn tiền cọc cho người trả tiền thật, tức là xưởng cho vay, sau khi hai bên thỏa thuận. Thu được giữ lại quyền thuê phòng ngắn hạn thêm ba tháng để tìm chỗ khác.

Tôi gặp Thu lần cuối ở cổng tòa. Cô đứng đó, dắt tay thằng bé.

“Chị Ngân,” cô nói, “em nghe nói chị ly h:ôn xong rồi.”

“Xong rồi.”

“Chị có định… ở lại thành phố không?”

“Chị về quê với mẹ.” Tôi cười. “Chị sẽ phụ mẹ mở một sạp rau to hơn. Mẹ chị bảo nếu có thêm vốn thì bán thêm mấy loại củ quả, có khi ăn nên làm ra.”

Thu cũng cười, lần này nụ cười nhẹ hơn.

“Còn em, em sẽ xin làm kế toán ở một công ty nhỏ, ở quê em. Có việc là em đón mẹ em lên ở cùng.”

Tôi cúi xuống nhìn thằng bé. Nó đang ngẩng mặt nhìn tôi, đôi mắt to tròn, không hiểu gì về những chuyện người lớn.

“Cho cô xin phép,” tôi nói với Thu, rồi lấy trong túi ra một viên kẹo mút bọc giấy đỏ, chìa cho thằng bé. “Của cô.”

Thằng bé nhìn mẹ, thấy mẹ gật đầu mới cầm lấy, nở nụ cười toe toét. Tôi xoa đầu nó, lòng thắt lại một nhịp rồi lại lỏng ra.

Có những đứa trẻ sinh ra không được chọn cha mẹ. Nhưng tôi mong nó lớn lên không phải mang theo gánh nặng của người lớn.

---

Ba tháng sau, tôi đứng sau sạp rau ở chợ quê, cái sạp mẹ tôi vẫn bán suốt hai chục năm, nay đã được sơn lại, treo thêm tấm bảng nhỏ do chính tay tôi viết: Rau nhà Hạnh. Mẹ đứng bên cạnh, tay thoăn thoắt buộc rau muống, thỉnh thoảng liếc nhìn tôi, cười nhẹ.

Tôi nhận ra một điều mà tôi đã mất bốn năm mới hiểu: người đáng sợ nhất không phải kẻ đ:ánh mình, mà là kẻ luôn dạy mình rằng mình không có quyền rời đi. Câu “bỏ về thì sống bằng gì” được người ta nói đi nói lại nhiều đến mức mình tin thật, trong khi cái tay biết cầm cân rau của mẹ và cái tay biết ghi từng khoản chi của tôi đã sống được rất lâu rồi.

Một buổi chiều cuối tháng, người luật sư trẻ gọi điện báo tin: Hưng đã trả được ba tháng đầu cho xưởng đúng hạn, còn bà Thoa đã bán một phần vườn trầu để hỗ trợ con trai. Phương, em chồng cũ của tôi, nhắn cho tôi một dòng dài, xin lỗi vì mẹ và anh mình, nói con bé hoàn toàn không biết gì về khoản tiền đó, và chỉ mất ba mươi triệu thật sự vì bị lừa đầu tư, đã tự đi làm thêm trả lại.

Tôi trả lời con bé một câu ngắn: “Chị không giận em. Em học cho giỏi nhé.”

Tối đó, hai mẹ con ngồi ăn cơm dưới cái quạt cũ kêu rè rè. Mâm cơm đơn giản: bát canh rau muống, đĩa cà pháo, nồi cá kho tiêu. Mẹ gắp cho tôi miếng cá to nhất.

“Ăn đi con. Gầy hơn hồi mới về rồi.”

“Con ăn nhiều rồi mà mẹ.”

“Ăn thêm.”

Tôi cười, gắp lại cho mẹ một miếng. Hai mẹ con ngồi ăn, không ai nói thêm gì, chỉ có tiếng đũa chạm vào bát, tiếng ếch nhái ngoài ruộng vọng vào, và mùi đất ẩm sau cơn mưa chiều.

Má tôi không còn dấu tay nào nữa. Nhưng tôi vẫn nhớ cảm giác của ngày hôm ấy, cái ngày tôi đứng giữa sân nhà người ta, hiểu rằng mình có thể bỏ đi mà không cần ai cho phép. Mẹ tôi đã dạy tôi điều đó bằng một chiếc vali, một đôi dép lê dính bùn và một tờ giấy gấp tư.

Tôi cầm đũa lên, ăn hết bát cơm cuối cùng của buổi tối, thấy lòng mình bình yên như chưa từng có.

-HẾT-