(Tiếp theo phần 1)

Vy lùi thêm một bước, lưng đập vào thành tủ giày. Cô ta đưa tay ra sau, như muốn tìm chỗ bám.

Mẹ chồng phản ứng nhanh hơn tất cả. Bà quăng chiếc phong bì xuống bàn, lao ra cửa, giọng the thé:

“Giấy triệu tập gì? Nhà tôi không có ai tên Cường nào hết! Anh đi nhầm nhà rồi!”

Người đàn ông trong bộ vest xám không hề nao núng. Anh ta nhìn bà, rồi nhìn vào trong nhà, ánh mắt dừng lại ở Vy.

“Thưa bà, tôi là luật sư Hoàng. Tôi đã xác minh địa chỉ. Cô Lê Thị Vy đang cư trú tại đây. Theo quy định, tôi phải giao tận tay hoặc giao cho người thân trong gia đình.”

“Tôi là mẹ nó! Đưa đây cho tôi!”

“Xin lỗi bà, người nhận phải ký xác nhận.”

Anh Quân bước ra đứng chắn giữa hai người. Giọng anh trầm xuống, cái giọng hiếm hoi mà tôi chỉ nghe khi anh thật sự bị chạm vào.

“Để tôi xem. Tôi là anh trai cô ấy.”

Anh ký vào biên nhận, đón lấy tập giấy. Luật sư Hoàng gật đầu chào, dặn một câu: “Phiên hòa giải vào chín giờ sáng thứ Năm tuần sau. Vắng mặt sẽ bất lợi cho phía bị đơn.” Rồi anh ta quay lưng đi thẳng, tiếng giày vang lên trên nền gạch sân.

Cả nhà đứng trơ ra. Tôi vẫn đứng cạnh bàn, tay còn run vì chuyện chiếc phong bì, nhưng đầu tôi bỗng tỉnh lạ thường. Nghề kế toán dạy tôi một điều: khi người ta hoảng đến mức đó, thì con số nào đó đang không khớp.

Anh Quân đọc tờ đầu tiên, rồi tờ thứ hai. Hàng lông mày anh nhíu lại, cứ nhíu sâu dần.

“Vy. Em đọc cho anh nghe, đây là cái gì?”

“Anh… anh để em…”

“Đọc.”

Vy mím môi. Thằng bé năm tuổi ngồi trên ghế, ôm con gấu bông, mắt mở to nhìn người lớn. Tôi bước tới bế cháu lên.

“Bà ơi, con dẫn cháu vào phòng xem hoạt hình nhé.”

Mẹ chồng không trả lời. Tôi coi như bà đồng ý. Tôi đưa thằng bé vào phòng, bật phim, đóng cửa lại. Tôi thương đứa trẻ này, nó không có lỗi gì. Nhưng ra tới phòng khách, tôi sẽ không nhường thêm một bước nào nữa.

Khi tôi quay ra, anh Quân đang giơ tờ giấy lên trước m:ặt em gái.

“Anh Cường kiện em đòi sáu trăm triệu. Em rút sáu trăm triệu từ tài khoản chung của hai người, hai tuần trước khi nộp đơn l:y h:ôn. Có sao kê, có cả người nhận. Người nhận là mẹ.”

Anh quay sang mẹ chồng. Giọng anh không to, nhưng từng chữ rơi xuống nặng như đá.

“Mẹ. Sáu trăm triệu đó đâu?”

Mẹ chồng ngồi phịch xuống ghế, chống tay lên bàn, mặt đột nhiên già đi cả chục tuổi.

“Con nói cái gì vậy Quân. Mẹ có biết gì đâu. Nó là con bé bị chồng bỏ, nó ra đi tay trắng, mẹ thương nó thì mẹ giữ giùm…”

“Bị chồng bỏ?” Tôi lên tiếng, lần đầu tiên từ lúc luật sư bước vào. “Mẹ, hôm đầu tháng Vy dắt cháu về, mẹ nói với cả xóm là thằng Cường đ:ánh con gái mẹ, đúng không ạ?”

“Cô im đi! Chuyện này không đến lượt cô nói!”

“Đến lượt con.” Tôi nói. “Vì cả tuần nay con nấu cơm nuôi mẹ, nuôi Vy, nuôi cháu. Con có quyền biết người trong nhà mình đang làm gì.”

Vy bật khóc. Nhưng tôi để ý, nước mắt cô ta tới rất nhanh và cũng rất đúng lúc, giống như người đã chuẩn bị sẵn.

“Chị Thảo, chị đừng ép em. Em khổ lắm rồi. Anh ấy, anh ấy…”

“Anh ấy làm sao?” Anh Quân hỏi. “Vy, nhìn anh. Anh ấy có đ:ánh em không?”

Cô ta khóc to hơn, nhưng không trả lời.

“Có hay không?”

“… Không.” Vy nói rất nhỏ.

Mẹ chồng bật dậy.

“Vy! Con nói bậy cái gì thế!”

Nhưng đã muộn. Anh Quân nhắm mắt lại một lúc lâu. Khi mở ra, trong mắt anh có một thứ mà tôi chưa từng thấy suốt sáu năm: sự thất vọng thật sự.

“Hóa ra mẹ biết hết. Mẹ biết nó nói dối, mà mẹ vẫn để cả nhà tin nó là nạn nhân. Còn mẹ nhận sáu trăm triệu của nó.”

“Mẹ giữ cho nó!”

“Giữ cho nó hay giữ cho mẹ?”

Câu hỏi của anh Quân làm cả phòng im phăng phắc. Tôi nhìn bàn tay mẹ chồng, bàn tay vừa run lên lúc nãy khi đọc tên mẹ tôi, giờ lại run lần nữa. Tôi hiểu rồi. Bà đang run vì cái tên Hạnh, và vì cả sáu trăm triệu này nữa.

Tôi hít một hơi, bước về phía phòng ngủ.

“Thảo, em đi đâu đấy?” anh Quân gọi theo.

“Em đi lấy một thứ. Anh ngồi xuống đi. Hôm nay cả nhà mình nói chuyện cho xong.”

Tôi mở ngăn kéo cuối cùng của tủ quần áo, nơi có chiếc hộp gỗ nhỏ khóa kín. Ba tháng trước, khi dọn căn nhà cũ của mẹ ở quê, tôi tìm thấy chiếc phong bì này trong hộp kim chỉ của bà, kèm theo một tờ giấy khác mà tôi chưa nói với ai. Tôi đã sao chụp tờ giấy đó, gửi vào email công ty, rồi cất bản gốc ở đây. Tôi đã nghĩ mình sẽ không bao giờ phải dùng đến.

Tôi nhầm.

Quay ra phòng khách, tôi đặt tờ giấy ố vàng xuống bàn, ngay giữa đĩa rau luộc nguội ngắt.

“Mẹ đọc đi ạ.”

Mẹ chồng không đọc. Bà nhìn trừng trừng vào tờ giấy, cái nhìn của người thấy ma.

Anh Quân cầm lên. Đầu giấy viết tay nắn nót: “GIẤY NHẬN NỢ”. Bên dưới, ngày tháng cách đây năm năm, ghi rõ: bà Lê Thị Mai nhận của bà Nguyễn Thị Hạnh số tiền hai trăm năm mươi triệu đồng để trả nợ ngân hàng, giữ sổ đỏ căn nhà này. Dưới cùng là chữ ký của mẹ chồng, kèm dấu vân tay màu đỏ đã phai.

“Hai trăm năm mươi triệu…” Anh Quân lẩm bẩm. “Mẹ, năm đó mẹ nói với con là bán miếng đất ở quê để trả ngân hàng…”

“Mẹ bán đất thật mà!”

“Miếng đất đó đến giờ vẫn đứng tên mẹ,” tôi nói, giọng bình thản. “Con đã về quê kiểm tra tháng trước. Mẹ chưa bán mảnh nào.”

Mẹ chồng quay phắt sang nhìn tôi, hai mắt đỏ lên.

“Cô đi điều tra tôi?”

“Con là kế toán, mẹ. Thấy con số không khớp thì con phải đối chiếu. Con chỉ không ngờ nó lại không khớp ở chỗ này.”

Tôi nhìn sang chồng.

“Anh Quân, năm năm trước khi ngân hàng sắp phát mãi nhà, mẹ em cầm sổ tiết kiệm đi rút hết, đưa cho mẹ anh. Mẹ anh hứa trả trong hai năm. Mẹ em chưa bao giờ đòi, vì sợ anh khó xử. Bà dặn em, nếu bà có chuyện gì thì cứ giữ im lặng, nhà chồng đã thế thì chịu.”

Tôi dừng một nhịp, giọng hơi nghẹn.

“Còn mẹ anh thì sao? Suốt năm năm, mỗi lần em ngồi vào mâm cơm, bà nói nhà em chẳng cho được gì ngoài đứa con gái. Em nghe, em nhịn, vì em tưởng mình thật sự nợ nhà này. Hóa ra căn nhà anh đang ngồi, là nhờ tiền của mẹ em giữ lại.”

Không ai nói gì. Trong phòng chỉ còn tiếng quạt trần quay chậm và tiếng hoạt hình vọng ra từ phòng bên.

Anh Quân nhìn tờ giấy rất lâu. Rồi anh ngẩng lên, giọng khản đặc.

“Mẹ. Mẹ có nhớ ngày cưới con, mẹ nói gì với bà thông gia không?”

Mẹ chồng không trả lời.

“Mẹ nói: nhà tôi sẽ coi cháu như con. Ba tháng sau mẹ đã đi vay tiền của bà ấy. Con thật sự không hiểu nổi.”

Mẹ chồng bỗng đập tay xuống bàn, giọng the thé, như người cùng đường:

“Vay thì sao? Hai bà thông gia giúp nhau thì có gì sai? Còn cô!” Bà chỉ thẳng vào tôi. “Cô giữ tờ giấy này năm năm, cô định làm gì? Đòi nợ à? Cô tính toán với nhà chồng à?”

“Con không giữ năm năm, mẹ,” tôi đáp. “Con chỉ biết ba tháng nay. Nếu con biết sớm hơn, con đã không phải ăn rau luộc để nhịn cho mẹ.”

Vy chen vào, giọng lanh lảnh:

“Chị đừng làm quá! Tiền đó là chuyện giữa mẹ chị với mẹ em, liên quan gì đến em và cái vụ kiện này?”

“Liên quan,” tôi nói, và tôi lấy từ trong túi áo ra điện thoại. “Vì em vừa nói mẹ giữ giùm tiền cho em. Em nói sáu trăm triệu là của em, mẹ chỉ giữ hộ. Vậy tiền đó đang ở đâu? Nếu nó vẫn còn nguyên trong tài khoản của mẹ, thì mẹ trả tôi hai trăm năm mươi triệu từ đó, rồi phần còn lại em tự giải quyết với chồng cũ. Chuyện đơn giản.”

Mẹ chồng và Vy nhìn nhau. Chỉ một giây, nhưng tôi thấy rõ.

Tôi hiểu ngay.

“Không còn nữa, đúng không ạ?”

“Cô nói nhảm!”

“Mẹ ơi.” Giọng anh Quân khản đi. “Sáu trăm triệu đâu rồi?”

Một khoảng im lặng kéo dài đến mức tôi nghe rõ nhịp tim mình.

Rồi Vy bật ra, như vỡ òa:

“Mẹ cho em mượn cái gì mà mượn! Mẹ lấy hết rồi! Mẹ đem trả nợ rồi!”

“Vy!” mẹ chồng thét lên.

“Nợ gì?” Anh Quân quay phắt lại. “Mẹ còn nợ ai?”

Mẹ chồng ngồi sụp xuống ghế, hai tay ôm đầu. Lần này không phải diễn nữa. Bà thật sự gục xuống.

Phải mất hơn mười phút, qua những câu đứt quãng và những lần Vy bật khóc, sự thật mới ghép lại được. Ba năm nay, mẹ chồng chơi hụi và vay nóng để lo cho Vy, lúc đầu là đám cưới xa hoa của cô ta, rồi đến chuyện làm ăn của chồng cũ. Khi Vy chuẩn bị l:y h:ôn, hai mẹ con bàn nhau rút sạch tài khoản chung để lấy “của hồi môn”, chuyển qua mẹ để khỏi bị phát hiện. Sáu trăm triệu vừa về đến tay đã bị bà đem trả cho mấy chủ hụi và người cho vay đang đòi từng ngày.

Còn hai trăm năm mươi triệu của mẹ tôi? Bà gạt đi từ lâu rồi. Bà nghĩ con dâu hiền, mẹ vợ đã m:ất, ai mà nhớ.

“Mẹ…” Anh Quân ngồi xuống chiếc ghế đối diện, hai tay đan chặt vào nhau. “Mẹ đã làm gì thế này.”

“Mẹ lo cho con gái mẹ!” Mẹ chồng bật khóc, nhưng giọng vẫn còn cứng. “Con nghĩ mẹ muốn thế à? Mẹ già rồi, mẹ chỉ có hai đứa con. Mẹ không lo cho Vy thì ai lo?”

“Vậy còn con? Còn Thảo?” Anh hỏi. “Mẹ lo cho Vy bằng cách lấy tiền của Thảo, rồi bắt Thảo ăn rau luộc, mà mẹ còn dám nói là cô ấy không biết thương người?”

“Thì nó là con d:âu!”

“Nó là vợ con!”

Lần đầu tiên trong sáu năm, anh Quân quát lên với mẹ mình. Mẹ chồng giật mình, ngước nhìn con trai, rồi bà làm cái điều tôi đã đoán trước: bà ôm ngực, thở dốc, ngả người ra thành ghế.

“Ôi… mẹ tức quá… tim mẹ…”

Vy cuống quýt chạy lại đỡ, miệng gào lên:

“Anh Quân! Anh muốn mẹ ch:ết hay sao!”

Tôi đứng yên. Có lẽ nếu là ba tiếng trước, tôi đã chạy đi lấy nước, lấy thuốc, rồi lại xin lỗi vì đã làm mẹ bực mình. Nhưng tối nay, tôi nhìn kỹ lại. Bà vừa than tim, vừa liếc về phía anh Quân để xem anh phản ứng ra sao.

Tôi lấy điện thoại ra, bấm số.

“Alo, cấp cứu phải không ạ? Nhà tôi có người cao tuổi bị đau ngực, thở gấp. Xin xe đến địa chỉ…”

“Cô làm cái gì thế!” Mẹ chồng bật dậy ngay, mặt tái đi. “Ai gọi cấp cứu! Tôi không sao!”

Tôi cúp máy, nhìn bà.

“Dạ, mẹ khỏe rồi thì tốt ạ. Con cũng chỉ muốn chắc chắn.”

Anh Quân nhìn mẹ, nhìn tôi. Tôi thấy trong mắt anh một thứ vừa vỡ ra, cũng là thứ vừa sáng lên. Anh đã thấy hết. Vở kịch mà sáu năm nay mẹ anh diễn, và anh vẫn luôn nhìn đi chỗ khác.

“Mẹ,” anh nói, giọng đã bình tĩnh trở lại. “Mẹ trả cho Thảo hai trăm năm mươi triệu. Dù mẹ phải bán miếng đất ở quê, dù mẹ phải vay.”

“Mẹ lấy đâu ra!”

“Miếng đất ở quê mẹ vẫn còn. Mẹ bán đi.”

“Mày dám đuổi mẹ vào đường cùng à?” Mẹ chồng thét lên. “Tao đẻ ra mày! Hai mươi tám năm tao nuôi mày! Mày vì con vợ mày mà hại tao à?”

“Con không hại mẹ.” Anh Quân nhìn thẳng vào bà. “Con chỉ không muốn nhà mình tiếp tục sống bằng tiền của người khác. Cha mất rồi, con còn mẹ, nhưng con cũng có vợ. Con không thể để Thảo gánh thêm nữa.”

Tôi đứng đó, nghe anh nói, và đột nhiên mắt tôi cay xè. Không phải vì anh bênh tôi. Mà vì sáu năm qua, tôi đã không biết liệu anh có thể nói những lời đó hay không.

Vy bỗng đứng bật dậy, gạt nước mắt, hét lên:

“Anh Quân, anh điên rồi! Mẹ mà bán đất thì cháu với em ở đâu? Anh có nghĩ đến thằng bé không?”

“Anh nghĩ.” Anh nói. “Anh nghĩ nhiều. Nhưng thằng bé cần một người mẹ biết nói thật. Em ra tòa, em nói thật với tòa. Anh sẽ đi cùng em.”

“Em không đi!”

“Em không đi thì sẽ bị xử vắng mặt. Chứng cứ họ có đủ rồi.”

Vy gục xuống ghế, khóc nức nở. Lần này là khóc thật.

Tôi để họ khóc. Rồi tôi bước đến bàn, cầm lấy chiếc phong bì đã bị xé toạc, nhét lại xấp t:iền mặt và sổ tiết kiệm vào, bỏ vào túi áo. Mẹ chồng nhìn theo tay tôi.

“Cô định làm gì?”

“Con cất đồ của mẹ con, mẹ ạ.”

Bà im lặng.

“Còn tờ giấy nhận nợ này,” tôi cầm lên, “con giữ. Con không ép mẹ trả trong đêm nay. Nhưng con cho mẹ đúng một tháng. Hết một tháng, con đưa nó ra tòa.”

“Cô… cô dám kiện mẹ chồng?”

“Con không muốn đâu mẹ,” tôi nói, thật lòng. “Con chỉ muốn được ngồi ăn cơm mà không bị đẩy đĩa rau vào trước mặt. Nhưng nếu phải chọn giữa im lặng và công bằng, thì con chọn công bằng. Mẹ con cả đời không dám đòi, con đòi thay bà.”

Mẹ chồng há miệng định nói, rồi lại thôi. Đôi mắt bà đảo qua đảo lại, như đang tìm một lối thoát cuối cùng, và rồi bà tìm thấy.

“Quân,” bà nói, giọng đột ngột trầm xuống. “Con nghe cho kỹ. Hôm nay con chọn nó, thì từ nay con không còn mẹ nữa. Con chọn đi. Mẹ hay vợ?”

Phòng khách im phăng phắc. Tôi nhìn anh Quân, và lần này tôi không nói gì, không cầu xin. Sáu năm tôi đã nhịn. Giờ tôi muốn tự anh trả lời.

Anh Quân đứng dậy, đi đến bên bàn, cầm lấy đĩa rau luộc đã nguội.

“Mẹ,” anh nói chậm rãi, “con thương mẹ. Con sẽ không bỏ mẹ. Nhưng con không thể để vợ con chịu thêm một ngày như hôm nay. Mẹ muốn con chọn, thì con chọn người đã nấu cơm cho mẹ sáu năm mà chưa bao giờ được ăn miếng thịt đầu tiên.”

Mẹ chồng chết lặng. Vy ngẩng đầu, miệng mở ra nhưng không thốt được lời nào.

Anh quay sang tôi.

“Thảo. Anh xin lỗi. Anh đã im lặng quá lâu.”

Tôi nhìn anh. Có lẽ đúng ra lúc này tôi nên ôm anh, nên tha thứ cho mọi chuyện. Nhưng sáu năm đâu phải một câu xin lỗi là xóa được.

“Em không nhận lời xin lỗi tối nay,” tôi nói khẽ. “Anh phải chứng minh bằng việc làm. Em sẽ không ở trong căn nhà này khi mẹ chưa trả hết nợ và Vy chưa giải quyết xong chuyện với Cường. Em về ở với bạn em một thời gian.”

“Em đi đâu?”

“Em chỉ đi vài hôm cho đầu óc yên. Anh ở lại, lo cho mẹ, lo cho Vy và thằng bé. Tuần sau em sẽ ra tòa cùng Vy, nếu cô ấy cần người làm chứng về tài khoản. Chuyện đó là đạo lý, không phải vì thương.”

Anh gật đầu, mắt đỏ hoe.

Tôi vào phòng, soạn vội ít quần áo, bỏ vào chiếc túi du lịch nhỏ, khóa ngăn kéo cuối cùng, đem theo cả hộp gỗ. Khi bước ra, mẹ chồng đã ngồi bất động trên ghế, mắt nhìn vào khoảng không. Vy ôm con vào lòng trong phòng bên, tiếng thằng bé thì thầm “mẹ ơi mẹ đừng khóc”.

Anh Quân tiễn tôi ra tận cổng. Anh đứng đó, hai tay buông thõng, như muốn nói điều gì mà không biết nói thế nào.

Tôi vừa kéo chiếc túi ra khỏi sân thì nghe tiếng chân chạy dồn dập phía sau.

“Chị Thảo! Chị Thảo, đợi em một chút!”

Là Vy. Cô ta chạy ra, tóc rối bù, mắt sưng húp, không còn chút gì của người phụ nữ ngồi cười khẩy trên bàn ăn lúc nãy. Cô ta đứng thở hổn hển trước mặt tôi, rồi nhìn về phía cửa nhà xem có ai theo ra không.

“Có chuyện gì nữa?” Tôi hỏi.

Vy nuốt khan, giọng thấp đến mức tôi phải nghiêng người mới nghe rõ.

“Chị đừng tin mẹ em. Hai trăm năm mươi triệu… chỉ là một chuyện thôi. Còn một chuyện khác mẹ em chưa bao giờ dám nói, và chắc chắn bà sẽ không nói.”

“Chuyện gì?”

Vy nhìn thẳng vào mắt tôi, đôi môi run lên.

“Hôm mẹ chị m:ất, người ở bên bà ấy cuối cùng không phải là chị. Là mẹ em. Mẹ em đến gặp bà ấy sáng hôm đó, một mình. Em đứng ngoài cổng, em thấy hết.”

Gió lùa qua con ngõ, chiếc phong bì trong túi áo khoác bỗng nặng trĩu như một viên đá.

Tôi đứng chôn chân giữa con ngõ, tay vẫn nắm chặt quai túi du lịch. Hai năm nay tôi chưa từng thôi nghĩ về buổi sáng hôm đó. Vậy mà bây giờ, người nói ra điều khiến tôi lạnh sống lưng lại là Vy.

“Em nói lại lần nữa,” tôi nói, giọng khô khốc. “Mẹ em đến gặp mẹ chị lúc nào?”

“Sáng hôm đó. Khoảng bảy rưỡi.” Vy siết hai bàn tay vào nhau. “Hôm ấy em chở mẹ về quê chị bằng xe máy. Mẹ bảo em ngồi chờ ngoài cổng, đừng vào. Em chờ gần nửa tiếng.”

“Bà nói chuyện gì với mẹ chị?”

“Em không nghe hết. Nhưng em nghe tiếng cãi nhau. Mẹ em nói to lắm. Rồi em nghe bà ấy nói một câu…” Vy nuốt khan, mắt đỏ lên. “‘Bà đừng có giả vờ, tôi không mắc bẫy bà đâu.’ Xong mẹ em đi ra, mặt tái mét, leo lên xe, bảo em chạy nhanh. Em hỏi có chuyện gì, mẹ em chỉ nói: ‘Không có gì, quên chuyện hôm nay đi.’”

Tai tôi ù đi.

“Em có thấy mẹ chị lúc đó không?”

“Không. Cửa đóng. Nhưng hai hôm sau, nghe tin…” Vy bật khóc. “Em biết có gì đó không đúng, chị Thảo ơi. Em sợ, em không dám hỏi. Hai năm nay em ngủ không yên. Em lấy chồng, em sống trong cái nhà đó, em cứ nghĩ nếu mình im, mọi chuyện sẽ qua.”

“Vậy tại sao hôm nay em nói?”

Vy lau mặt bằng mu bàn tay, nhìn về phía ánh đèn vàng hắt ra từ cửa sổ phòng bên, nơi con trai cô ta đang nằm.

“Vì lúc nãy thằng bé nói ‘mẹ ơi mẹ đừng khóc’. Em nghe mà thấy mình là người mẹ tệ nhất trên đời. Em dạy con phải nói thật, mà chính em lại nói dối cả một cái nhà.”

Tôi nhìn cô ta rất lâu. Cô ta là người vừa cười khẩy khi mẹ chồng đẩy đĩa rau vào trước mặt tôi. Tôi không quên điều đó, và tôi cũng không định quên. Nhưng tôi biết lúc này mình cần cô ta hơn là cần giận cô ta.

“Em có dám nói lại những điều này trước mặt anh Quân không?”

Vy gật đầu.

“Vậy vào đi. Ngay bây giờ.”

Anh Quân vẫn đứng ở cổng, chưa kịp quay vào. Tôi không phải gọi, anh đã nghe thấy tiếng chúng tôi, đã bước lại gần từ lúc nào. Anh nhìn tôi rồi nhìn em gái, và tôi biết anh nghe được ít nhất nửa câu cuối.

“Vy,” anh khàn giọng. “Nói lại cho anh. Từ đầu.”

Vy kể lại một lượt. Lần này không nức nở, không điệu bộ, giọng cô ta đều đều như người đang đọc bản khai. Anh Quân nghe, mặt càng lúc càng trắng. Khi cô ta nói xong, anh quay sang tôi, môi mấp máy mà không thành tiếng.

Tôi lên tiếng trước.

“Em không về nhà bạn tối nay nữa. Em muốn biết sự thật. Nhưng em sẽ không làm ầm ĩ trong cái đêm cả nhà đang rối thế này. Mai em xin nghỉ làm, em về quê. Anh đi cùng em. Vy cũng đi.”

“Về quê làm gì?”

“Căn nhà của mẹ em vẫn còn nguyên. Hai năm nay em chưa dám dọn hết đồ trong phòng bà. Có thể có thứ em đã bỏ sót.”

Đêm đó tôi không ngủ. Tôi nằm trong căn phòng nhỏ của cô bạn thân, nhìn lên trần nhà và nhớ lại buổi sáng ấy.

Sáng hôm đó, điện thoại tôi đã rung hai lần lúc tám giờ mười lăm và tám giờ hai mươi. Tên “Mẹ” hiện trên màn hình. Tôi đang họp giao ban đầu tuần, máy để chế độ im lặng, tôi lật úp điện thoại xuống bàn, định họp xong sẽ gọi lại. Họp xong đã gần mười một giờ. Tôi gọi lại thì không ai nghe máy. Tôi chạy về quê, và người hàng xóm mở cửa giúp tôi, bà Tư, đã khóc ngay từ lúc nhìn thấy mặt tôi.

Hai năm nay, tôi sống với một câu hỏi duy nhất: nếu tôi nghe máy lúc đó thì sao.

Bây giờ câu hỏi đó có thêm một vế mới, và tôi sợ nó hơn.

Sáng hôm sau, ba chúng tôi lên chiếc xe anh Quân mượn của đồng nghiệp. Cả quãng đường, không ai nói với ai câu nào. Mẹ chồng ở nhà, anh bảo mẹ đã khóa trái cửa phòng từ đêm qua, không ăn, không mở.

Căn nhà cũ của mẹ tôi nằm lọt thỏm giữa vườn cau, cửa gỗ phủ một lớp bụi mỏng. Tôi mở cửa, mùi hương trầm cũ và mùi ẩm mốc xộc ra. Vy đứng sau lưng tôi, lặng đi khi nhìn thấy bàn thờ.

“Chị,” cô ta nói nhỏ. “Em xin phép thắp cho bác một nén hương được không?”

Tôi gật đầu. Tôi không nói gì, vì sợ nếu mở miệng thì giọng mình sẽ vỡ.

Rồi tôi đi thẳng vào phòng mẹ. Căn phòng vẫn như hôm tôi dọn lần trước: chiếc giường gỗ, tủ vải, chiếc hộp kim chỉ đã lấy mất phong bì. Tôi mở từng ngăn, từng hộc. Anh Quân đứng ở cửa, không dám bước vào. Tôi lật cả chiếc gối, nâng cả tấm nệm. Dưới tấm nệm là một cuốn sổ nhỏ bìa nhựa, loại sổ ghi chi tiêu mẹ vẫn dùng mỗi ngày.

Tôi ngồi xuống mép giường, mở trang cuối cùng có chữ.

Nét chữ nghiêng nghiêng, run run của người già, ghi ngày đúng hôm đó:

“Sáng nay bà Mai qua. Chắc lại xin khất nợ. Mình sẽ nói rõ: nợ này khi nào trả cũng được, mình không đòi gấp. Nhưng phải để con Thảo biết, đừng để nó cứ chịu thiệt ở nhà đó mãi. Nếu bà ấy không chịu, mình sẽ gọi cho con Thảo nói hết.”

Dòng chữ cuối cùng bị kéo dài thành một đường mờ, như bút trượt khỏi tay.

Tôi đọc đi đọc lại ba lần. Nước mắt rơi xuống làm nhòe cả trang giấy. Anh Quân bước tới, ngồi xuống bên cạnh, im lặng cầm cuốn sổ đọc. Tôi nghe tiếng anh hít vào, nghẹn lại.

“Mẹ em đã định gọi cho em,” tôi nói, và nghe thấy giọng mình lạc đi. “Hai cuộc gọi nhỡ lúc tám giờ mười lăm. Bà đã gọi cho em, anh Quân. Bà gọi, mà em không nghe.”

“Thảo, không phải lỗi của em.” Anh đặt tay lên vai tôi. “Anh biết em đang nghĩ gì. Không phải lỗi của em.”

“Vậy là lỗi của ai?”

Anh không trả lời được.

Tôi ôm cuốn sổ đi ra vườn, tìm bà Tư. Bà ngồi trước hiên, tay lần chuỗi hạt. Nhìn thấy tôi, bà đứng lên, mắt đã ướt.

“Con về hả Thảo?”

“Dạ. Bà Tư, con hỏi bà một chuyện. Sáng hôm mẹ con m:ất, bà có thấy ai đến nhà mẹ con không ạ?”

Bà Tư im một lúc lâu, bàn tay lần chuỗi chậm lại.

“Có. Bà thông gia con, bà Mai. Bà đi xe ôm công nghệ, à không, cô em chồng con chở bà ấy. Bà thấy lúc đi vào, rồi gần tám giờ rưỡi hai mẹ con ra. Mặt bà Mai lúc đó khó coi lắm.”

“Bà có thấy mẹ con ra tiễn không ạ?”

“Không. Bà thấy lạ, vì bà Hạnh lúc nào cũng ra tận cổng tiễn khách, kể cả khách mình không ưa. Hôm đó cửa đóng im ỉm.” Bà Tư thở dài. “Bà định sang hỏi thăm, nhưng nghĩ chuyện nhà thông gia, thôi. Đến gần mười một giờ mới thấy cửa vẫn đóng, bà mới lo, gọi con.”

Tôi cúi xuống, vịn vào thành hiên cho khỏi ngã.

Hai tiếng rưỡi. Từ tám giờ rưỡi đến mười một giờ. Tôi nhớ bác sĩ hôm đó nói với tôi trong hành lang bệnh viện huyện, giọng nhẹ nhàng như sợ làm tôi đau thêm: nếu phát hiện sớm, nếu có ai gọi cấp cứu trong giờ đầu, có thể đã khác.

Tôi đã nghe câu đó hai năm trước và tự nhận hết lỗi về mình.

Tôi quay sang nhìn anh Quân và Vy đang đứng ở cổng vườn. Vy lấy tay che miệng. Anh Quân thì nhìn xuống đất.

“Về thôi,” tôi nói. “Về nhà. Hôm nay em muốn nghe chính miệng mẹ anh nói.”

Chúng tôi về đến nơi lúc năm giờ chiều. Cửa phòng mẹ chồng đã mở. Bà ngồi ở bàn ăn, trước mặt là ly nước lọc chưa uống, tóc rối, mắt đỏ. Thằng bé đang chơi xếp hình ở góc nhà, thấy Vy về thì chạy lại ôm chân. Vy bế con, hôn lên tóc nó rồi dẫn vào phòng, lần này tự đóng cửa lại.

Tôi đặt cuốn sổ lên bàn, ngay trước mặt mẹ chồng. Anh Quân kéo ghế ngồi cạnh tôi, Vy từ phòng bên đi ra, đứng dựa vào khung cửa.

“Mẹ,” tôi nói. “Con có một chuyện muốn hỏi. Con xin mẹ trả lời thật, một lần thôi.”

Mẹ chồng không nhìn tôi, mắt bà dán vào cuốn sổ bìa nhựa.

“Sáng hôm mẹ con m:ất, mẹ có đến nhà bà không ạ?”

Không có tiếng trả lời. Chiếc quạt trần kêu kẽo kẹt.

“Mẹ,” anh Quân nói, giọng rất khẽ. “Vy đã kể hết rồi. Bà Tư cũng đã kể. Mẹ nói đi.”

Mẹ chồng ngẩng lên, nhìn Vy một cái, ánh mắt vừa oán vừa tuyệt vọng. Rồi bà gục đầu xuống, hai vai run lên.

“Mẹ đến… mẹ đến xin bà ấy xé tờ giấy nhận nợ.”

Tôi không nhúc nhích.

“Mẹ không có t:iền trả. Mẹ sợ. Mẹ sợ bà ấy nói cho con biết, cho Quân biết. Mẹ… mẹ sợ cả nhà này nhìn mẹ bằng con mắt khác.” Giọng bà đứt quãng. “Mẹ nói với bà ấy, mẹ xin bà, coi như giúp thông gia lần cuối. Bà ấy bảo không được. Bà ấy bảo nợ có thể khất, nhưng phải cho con gái bà ấy biết. Bà ấy nói bà ấy thương con, không muốn con chịu thiệt mãi.”

“Rồi sao nữa?” tôi hỏi.

“Mẹ nói to tiếng. Mẹ nói bà ấy muốn hại mẹ. Mẹ nói…” Bà bật khóc nức nở, lần đầu tiên tôi thấy bà khóc mà không có chút tính toán nào. “Đang cãi thì bà ấy ôm ngực, ngồi xuống giường. Bà ấy bảo, ‘Bà Mai, giúp tôi, gọi giúp tôi cho con Thảo…’”

Cả phòng như đông cứng lại. Anh Quân nắm chặt mép bàn.

“Mẹ lại nghĩ,” bà nói tiếp, giọng nhỏ dần như sợ chính lời mình, “mẹ nghĩ bà ấy diễn. Vì mẹ cũng biết diễn. Mẹ biết cách ôm ngực, biết cách thở dốc để người ta không dám cãi mình. Mẹ nghĩ bà ấy học theo mẹ, định dọa mẹ để mẹ phải khuất phục. Mẹ nói: ‘Bà đừng có giả vờ, tôi không mắc bẫy bà đâu.’ Rồi mẹ bỏ ra ngoài.”

“Mẹ bỏ ra ngoài?” Anh Quân đứng bật dậy, chiếc ghế đổ rầm xuống nền. “Bà ấy xin mẹ gọi người, mà mẹ bỏ ra ngoài?”

“Mẹ không biết! Mẹ không biết bà ấy thật sự đau!” Mẹ chồng gào lên. “Mẹ nghĩ ba ngày sau bà ấy sẽ gọi điện chửi mẹ một trận, chuyện nợ nần lại đâu vào đó. Đến khi nghe tin…”

Bà không nói hết câu được nữa.

Tôi ngồi đó, nghe từng lời, và thứ tôi cảm thấy không phải là giận dữ. Giận dữ đến sau. Điều tôi cảm thấy trước hết là một sự rỗng lặng, như thể có ai vừa rút một chiếc đinh đã găm trong ngực hai năm nay, và chỗ đó bỗng chỉ còn lỗ trống.

“Mẹ,” tôi nói, rất chậm. “Hai năm nay mẹ ăn cơm với con mỗi ngày. Mẹ nhìn con dọn mâm, rửa bát, nhìn con khóc trước di ảnh mẹ con ngày giỗ. Mẹ biết hết.”

Bà không nói.

“Có phải vì thế mà mẹ ghét con không? Vì mỗi lần nhìn con, mẹ lại thấy…”

“Phải.” Bà ngẩng đầu, và đôi mắt bà trống rỗng. “Nhìn con là mẹ thấy bà ấy. Cái dáng con ngồi, cái cách con nhẫn nhịn, y hệt. Mẹ không chịu nổi. Mẹ càng nhìn càng bực, càng bực càng muốn con khổ. Mẹ biết là sai. Mẹ vẫn làm.”

Anh Quân đưa tay che mặt. Tôi nghe tiếng anh thở nặng nhọc, như người vừa chạy hết một quãng đường dài.

“Mẹ quen diễn,” tôi nói, “nên mẹ không tin có ai thật sự đau. Chỉ vậy thôi. Chỉ vì vậy mà mẹ con…”

Tôi không nói hết được.

Mẹ chồng trượt khỏi ghế, quỳ xuống nền gạch, hai tay chắp lại, trán chạm đất.

“Thảo, mẹ xin con. Mẹ không cố ý. Mẹ không biết. Mẹ hối hận hai năm nay. Đêm nào mẹ cũng thấy bà ấy gọi mẹ. Con muốn mẹ trả lại gì, mẹ trả hết. Con muốn kiện mẹ, mẹ không oán. Con đừng đuổi Quân khỏi mẹ…”

Tôi nhìn bà quỳ dưới chân tôi. Mấy tiếng trước, nếu tôi thấy cảnh này, tôi sẽ thấy hả hê. Nhưng lúc này tôi chỉ thấy mệt, một nỗi mệt đến tận xương.

Anh Quân đứng lặng, rồi bước tới, cúi xuống đỡ mẹ dậy, nhưng bà không chịu đứng, cứ bám lấy tay anh mà khóc. Anh quay sang nhìn tôi. Ánh mắt anh nói: quyết định này là của em.

Tôi hít một hơi.

“Mẹ đứng lên đi ạ.”

Bà ngẩng nhìn tôi, run rẩy.

“Con sẽ nói điều con quyết định, một lần, mẹ nghe cho rõ.” Tôi nói. “Con sẽ không kiện mẹ chuyện sáng hôm đó. Không phải vì mẹ không có lỗi. Mà vì mẹ con viết trong sổ: bà không muốn con chịu thiệt, nhưng bà cũng chưa bao giờ muốn nhà chồng con khổ. Bà đã định tha cho mẹ cả khoản nợ ấy. Con không thể làm điều ngược lại ý bà.”

Mẹ chồng thở ra, một tiếng thở như trút bỏ một thứ gì đó nặng đến mức tôi không dám nghĩ.

“Nhưng,” tôi nói tiếp, “con có ba điều kiện.”

Cả phòng im phăng phắc.

“Thứ nhất. Mẹ bán miếng đất ở quê, trả con hai trăm năm mươi triệu theo đúng tờ giấy nhận nợ. Con không lấy lãi. Không phải vì con rộng lượng, mà vì con muốn đây là chuyện sòng phẳng, không ai nợ ai.”

Mẹ chồng gật đầu, môi run.

“Thứ hai. Số t:iền Vy phải trả cho anh Cường, mẹ cũng phải lo phần mẹ. Vì chính mẹ là người cầm số t:iền đó trả nợ hụi. Con không muốn cháu nhỏ lớn lên nhìn mẹ nó bị bắt trả nợ thay bà.”

“Mẹ… mẹ hiểu.”

“Thứ ba.” Giọng tôi chùng xuống. “Mẹ về quê với con một lần. Mẹ thắp cho mẹ con một nén hương, và mẹ nói với bà những gì mẹ vừa nói với con. Con không cần mẹ quỳ trước con. Mẹ quỳ trước bà.”

Mẹ chồng bật khóc thành tiếng.

“Mẹ đi. Mẹ đi ngay mai.”

Tôi đứng dậy, cầm cuốn sổ, ôm vào ngực.

“Còn một điều nữa mẹ nghe cho rõ.” Tôi nhìn thẳng vào bà. “Chuyện này xong rồi, con không về ở lại căn nhà này. Con không muốn nấu cơm cho người đã bỏ mặc mẹ con. Con có thể tha thứ dần. Nhưng con không thể sống chung.”

Bà không nói gì. Có lẽ bà biết, hơn ai hết, mình không còn quyền đòi hỏi.

Sáng thứ Năm tuần sau, tôi ngồi ở hàng ghế sau phòng hòa giải, bên cạnh anh Quân. Vy ngồi hàng ghế đầu, đối diện luật sư Hoàng và anh Cường, người đàn ông gầy, đen, ánh mắt mệt mỏi nhưng không giận dữ như tôi tưởng.

Vy khai tất cả. Không khóc, không biện minh. Cô ta nói chuyện rút t:iền, chuyện mẹ đem trả nợ, chuyện bản thân đã dựng lên câu chuyện bị đ:ánh để mọi người thương hại. Khi nói đến đó, anh Cường nhắm mắt lại, bàn tay đặt trên bàn nắm chặt.

Cuối buổi, hai bên đồng ý hòa giải. Vy hoàn trả sáu trăm triệu, trong đó ba trăm năm mươi triệu ngay từ tiền bán đất mà mẹ chồng đã rao bán từ đầu tuần, phần còn lại Vy trả dần mỗi tháng. Cô ta đi làm lại, gửi con vào lớp mẫu giáo gần nhà. Quyền nuôi con được thỏa thuận chung, anh Cường được đón cháu cuối tuần, và lần đầu tiên tôi thấy Vy gật đầu mà không cãi lại.

Miếng đất ở quê bán được chín trăm triệu. Hai trăm năm mươi triệu đến tay tôi, đúng một tháng kể từ cái đêm có đĩa rau luộc. Tôi cầm số t:iền đó đi một vòng quanh khu vườn cau, rồi dùng nó sửa lại căn nhà cũ của mẹ: lợp lại mái, sơn lại cửa, làm mới bàn thờ và xây lại phần mộ cho bà. Phần dư còn lại tôi gửi vào một cuốn sổ tiết kiệm mới, đứng tên tôi.

Ngày mẹ chồng về quê thắp hương, trời đổ mưa phùn. Tôi không đi cùng, chỉ đứng phía ngoài hiên. Bà quỳ trước di ảnh mẹ tôi rất lâu. Tôi không nghe được bà nói những gì, chỉ thấy đôi vai gầy của bà run lên trong làn khói hương. Khi bà quay ra, mắt sưng húp. Bà nhìn tôi, rồi khẽ gật đầu, không nói một lời.

Tôi cũng gật đầu lại. Thế là đủ.

Bà không còn giữ được căn nhà lớn như trước. Sau khi trả nợ, trả t:iền cho tôi và lo phần của Vy, mẹ chồng chỉ còn lại ngôi nhà đứng tên mình và chút ít dành dụm. Bà ở lại đó với Vy và thằng bé. Cô con gái bà thương nhất giờ phải đi làm từ sáng đến tối, về nhà tự nấu cơm, tự cắt miếng cá cho con. Có những buổi tối, hàng xóm kể lại, người ta thấy bà ngồi một mình ở bàn ăn, nhìn đĩa rau luộc của chính mình rất lâu.

Còn tôi và anh Quân, chúng tôi thuê một căn phòng nhỏ gần chỗ tôi làm. Sáu tháng đầu, tôi không nói chuyện nhiều với anh. Không phải vì giận, mà vì tôi cần học lại cách tin. Anh không đòi hỏi gì. Anh tự giặt đồ, tự rửa bát, đi chợ sau giờ làm, nấu những bữa cơm hơi mặn, hơi khét, rồi ngồi chờ tôi nếm thử, ánh mắt lo lắng như học trò chờ điểm.

Một buổi tối cuối năm, tôi tan làm về thấy trên bàn có một đĩa cá kho, một đĩa thịt rang, một tô canh bí. Mùi vị không giống của tôi, nhưng anh đã cố gắng hết sức. Anh ngồi đối diện, cầm đũa lên, rồi dừng lại.

Anh gắp miếng cá to nhất, đặt vào bát tôi.

“Em ăn đi,” anh nói. “Phần của em.”

Tôi nhìn miếng cá nằm giữa bát cơm trắng, và bất giác nhớ lại cái đĩa rau luộc bị đẩy ra trước mặt mình ngày nào. Tôi cúi xuống ăn một miếng. Cá hơi mặn. Nhưng tôi nuốt xuống rất chậm, rất kỹ, và thấy mắt mình cay.

“Ngon không?” anh hỏi.

“Mặn quá.” Tôi nói, rồi mỉm cười. “Nhưng em ăn hết.”

Cuối năm ấy, nhân ngày giỗ thứ ba của mẹ, tôi về quê. Mẹ chồng đã đứng ở cổng từ sớm, tay xách một giỏ rau muống mới hái trong vườn nhà bà, trên tay là mấy nén hương. Bà không dám bước vào, cứ đứng đó, người gầy đi nhiều, tóc đã bạc gần hết.

“Mẹ mang ít rau,” bà nói, giọng khàn. “Nhà mẹ trồng. Mẹ… mẹ không dám xin gì, chỉ muốn thắp cho bà một nén hương.”

Tôi nhận lấy giỏ rau, đặt lên bậc thềm, rồi tránh sang một bên cho bà bước vào.

Bà thắp hương, đứng im trước di ảnh mẹ tôi rất lâu. Rồi tôi nghe bà nói, rất khẽ, như nói với một người đang ngồi ngay bên cạnh:

“Chị thông gia, tôi xin lỗi. Con Thảo nó tốt hơn tôi nhiều. Chị yên tâm.”

Làn khói hương bay lên, mỏng và thẳng, không một chút gió.

Tôi đứng sau lưng bà, nhìn di ảnh mẹ mỉm cười hiền hậu như mọi ngày. Hai năm nay tôi tưởng mình mang món nợ với bà. Hóa ra bà chưa bao giờ muốn tôi mang nợ. Bà chỉ muốn tôi được sống tử tế, được ăn miếng thịt miếng cá của chính mình nấu, và được nhìn thẳng vào mắt người khác mà không phải cúi đầu.

Tôi đã làm được.

-HẾT-