(Tiếp theo phần 1)

Chiếc điện thoại tuột khỏi tay Khoa, rơi xuống nền gạch đánh cách một tiếng.

Cả bếp im phăng phắc. Trang đứng sững, đũa trong tay chưa kịp đặt xuống. Khoa há miệng mà không phát ra được tiếng nào. Tôi quay lại, nhìn mẹ. Mẹ đứng ở cửa, hai tay vẫn bám vào đòn gánh, đôi môi tái nhợt mím chặt.

Tôi đã chuẩn bị tinh thần để đỡ mẹ nếu mẹ ngã quỵ. Nhưng mẹ không ngã.

Mẹ đặt đòn gánh dựa vào tường, chậm rãi, nhẹ nhàng như sợ làm vỡ thứ gì. Rồi mẹ bước vào, nhìn thẳng vào Khoa.

“Con nói lại xem. Cái gì của mẹ?”

“Mẹ… mẹ nghe con giải thích…” Khoa lắp bắp, mặt cắt không còn giọt máu.

“Mẹ hỏi cái gì của mẹ.”

Giọng mẹ không to. Nhưng tôi chưa bao giờ nghe mẹ nói bằng giọng ấy, kể cả ngày bố m:ất.

Khoa gục xuống, hai tay ôm đầu. Trang quay phắt sang chồng, môi run run:

“Sổ đỏ? Anh nói sổ đỏ nào? Anh bảo với em là chỉ nợ tám chục triệu tiền mua xe thôi mà!”

Câu đó khiến tôi đứng hình. Trang không biết. Ít nhất là cô ấy không biết chuyện sổ đỏ.

Tôi bước tới, nhặt điện thoại của Khoa lên. Màn hình nứt một đường nhưng cuộc gọi vẫn chưa ngắt. Đầu dây bên kia, một giọng phụ nữ the thé vọng ra:

“Alo? Alo, Khoa à? Ba ngày nữa mà không có ssáu trăm triệu thì tao mang giấy tờ lên xã, chú nhớ đấy!”

Tôi bấm tắt máy.

“Sáu trăm triệu,” tôi nhắc lại, từng chữ một. “Khoa, em nợ sáu trăm triệu của người ta, còn đem sổ đỏ của mẹ ra làm gì?”

Khoa không trả lời. Cậu ta quỳ xuống nền bếp, vai rung lên.

“Em… em thua c:á đ:ộ bóng đá. Ban đầu chỉ năm chục triệu. Em định gỡ lại nên vay chị Hạnh. Lãi mỗi tuần một dồn, em xoay không nổi nữa… Chị ấy bảo muốn gia hạn thì phải có tài sản đảm bảo…”

“Nên em đem sổ đỏ của mẹ đi thế chấp?”

“Em định chuộc lại ngay khi có t:iền! Em thề, chị ơi!”

Trang lùi hai bước, tựa lưng vào tủ chén, bàn tay che miệng. Tôi nhìn cô ấy. Không phải bộ mặt của người đã biết hết rồi giả vờ ngạc nhiên. Đó là bộ mặt của người vừa bị tát một cái thật mạnh.

Mẹ vẫn đứng yên. Tôi tưởng mẹ sẽ khóc, sẽ gào lên, sẽ lao vào Khoa. Nhưng mẹ lại quay sang tôi, nói rất khẽ:

“Vy, mở cuốn sổ mẹ đưa con ra.”

Tôi lục túi áo, gỡ lớp nilon. Tay tôi cũng đang run.

Bên trong là một cuốn sổ ghi chép học trò đã cũ, bìa nhàu nát. Kẹp giữa các trang là hai tờ giấy gấp tư. Tôi mở trang đầu tiên.

Chữ mẹ nắn nót, nghiêng nghiêng, từng dòng ngay hàng:

Ngày 3/9. Bán rau cải, mồng tơi: 214.000.
Ngày 4/9. Bán rau muống, cải bẹ: 187.000. Khoa lấy 100.000 đóng tiền xăng.
Ngày 5/9. Bán rau: 230.000.

Cứ thế, mỗi ngày một dòng, kéo dài gần hai tháng. Cuối mỗi tuần, mẹ cộng lại bằng bút đỏ. Trang cuối ghi: Tổng đã gom: 6.412.000.

Chỉ hơn sáu triệu. Trong khi món n:ợ là sáu trăm triệu.

Tôi lật đến hai tờ giấy gấp. Tờ thứ nhất là giấy hẹn của văn phòng đăng ký đất đai huyện, có dấu đỏ, ghi ngày tiếp nhận hồ sơ, loại hồ sơ: đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất. Tờ thứ hai là một bản photo hợp đồng thế chấp, bên dưới có chữ ký đứng tên người cho thế chấp: Nguyễn Thị Lụa.

Mẹ tôi.

“Mẹ…” Tôi ngẩng lên. “Mẹ ký cái này à?”

“Mẹ chưa từng ký.”

Hai chữ ấy rơi xuống như một cú đ:ánh.

“Mẹ chưa từng cầm bút ký vào cái gì cả. Hôm Khoa đi vắng, mẹ ra văn phòng đăng ký đất đai hỏi vu vơ chuyện cấp lại sổ. Cô cán bộ bảo mẹ: ‘Bà ơi, hồ sơ thế chấp nhà bà nộp hôm mười hai rồi, bà quên à?’ Mẹ mới biết.”

Khoa ngẩng đầu, mắt trợn trừng:

“Mẹ… mẹ biết từ bao giờ?”

“Từ hai tuần nay.”

Tôi quay sang mẹ, giọng lạc đi:

“Hai tuần? Sao mẹ không nói với con? Sao mẹ còn để con Trang bắt mẹ dậy ba giờ sáng gánh rau?”

Mẹ nhìn tôi, cười buồn:

“Con nghĩ mẹ không biết ai đứng sau chuyện này sao? Mẹ muốn xem thằng Khoa có tự nói ra không. Mẹ cho nó hai tuần. Nếu nó thú nhận, mẹ sẽ dùng sổ tiết kiệm của mẹ chuộc sổ đỏ cho nó, rồi dạy nó một bài học. Mẹ cố tình đi bán rau vì muốn gom thêm. Mẹ không ép con Trang nói giọng đó, nhưng mẹ cũng không cãi, vì mẹ không muốn nó nghi.”

Trang run rẩy:

“Mẹ… mẹ nói gì… Con bắt mẹ gánh rau là vì con…”

Cô ấy nghẹn lại. Tôi đứng chắn trước mặt mẹ, nói rất rõ từng chữ:

“Trang, chị muốn nghe em nói rõ. Em quát mẹ chồng dậy lúc ba giờ sáng, em nói câu ‘Ăn nhanh lên kẻo mẹ vào lại đòi chia’. Mẹ chia cái gì? Chia với ai?”

Trang ngồi phịch xuống ghế, nước mắt trào ra:

“Là chia đất. Anh Khoa bảo với em… tháng trước mẹ đã nhờ người làm giấy tờ chia sổ đỏ cho chị. Anh ấy bảo mẹ thương chị hơn, định cho chị cái nhà này, còn vợ chồng em ở đây chịu thiệt. Anh ấy nói mẹ cứ kiếm cớ bắt vợ chồng em phải gồng gánh, mẹ ngồi không thì sẽ càng nghĩ chuyện chia chác. Nên em bảo mẹ đi bán rau, để mẹ có việc, khỏi nghĩ nhiều…”

Cô ấy bật khóc thành tiếng:

“Em sai, em biết em sai! Em không nên bắt mẹ dậy sớm như thế. Nhưng em thật sự tin lời anh ấy! Em tin cả nhà này sắp bị chị giành mất!”

Tôi quay sang Khoa. Em trai tôi, đứa bé tôi từng cõng đi học mỗi sáng, giờ cúi gằm mặt như người xa lạ.

“Em bịa chuyện chị để Trang nghi chị, nghi mẹ. Em lấy mẹ ra làm bình phong để vợ em không thắc mắc vì sao nhà thiếu t:iền?”

“Chị… em chỉ…”

“Em đã biết mẹ dậy ba giờ sáng đi bán rau, em vẫn ngồi nhìn?”

Khoa không dám ngẩng đầu. Tôi chợt nhớ ra điều gì, lục túi quần, lấy điện thoại, bấm vào màn hình. Bản ghi âm vẫn đang chạy. Từ lúc đứng sau cánh cửa bếp, linh tính khiến tôi bật nó lên. Tôi giơ máy lên cho Khoa thấy.

“Chị ghi lại hết rồi. Từ câu ‘Em xin chị thêm ba ngày’, đến câu ‘Cái sổ đỏ của mẹ em’. Giờ em tự chọn. Em nói rõ với chị chữ ký này là của ai, hay chị mang bản ghi âm và bản hợp đồng này lên công an xã?”

Mẹ đặt tay lên cánh tay tôi:

“Vy, đừng vội.”

“Mẹ, chữ ký này là giả. Nó giả m:ạo chữ ký của mẹ. Chuyện này không phải chuyện trong nhà nữa.”

Tôi nhìn thấy mắt mẹ ngân ngấn nước, nhưng bà vẫn giữ nguyên dáng đứng thẳng. Mẹ nói rất chậm:

“Mẹ biết. Nhưng mẹ muốn nghe nó tự nói trước.”

Khoa quỳ lết đến chân mẹ, hai tay ôm lấy gấu quần mẹ:

“Mẹ ơi, con xin mẹ! Con sai rồi! Con không biết làm sao nữa… Chị Hạnh dọa con, bảo nếu không có giấy tờ thế chấp thì chị ấy cho người đến nhà…”

“Ai ký?” mẹ hỏi.

“Con… con nhờ một người ký thay.”

“Ai?”

Khoa mím môi, không nói.

Trang bật dậy, lao tới chồng, túm vai áo anh ta lay mạnh:

“Ai? Anh nói đi! Anh nhờ ai? Nếu anh còn giấu thêm một điều gì nữa, em và Bi đi luôn, anh đừng hòng níu!”

Khoa lắc đầu, nước mắt nước mũi tèm lem:

“Anh không thể nói… Anh hứa với người ta rồi…”

Tôi nhìn Trang. Trang nhìn tôi. Chưa bao giờ hai chúng tôi nhìn nhau bằng ánh mắt đồng cảm đến vậy.

Đúng lúc ấy, từ buồng trong có tiếng bước chân lạch bạch. Bé Bi dụi mắt bước ra, tóc rối bù, ôm con gấu bông.

“Mẹ ơi, sao mọi người la nhau thế? Bà nội ơi, bà có bị đau không?”

Mẹ tôi cúi xuống, bế cháu lên, vừa ôm vừa vỗ về, giọng bỗng dịu hẳn:

“Bà không sao. Bà bán rau mệt thôi. Bi vào ngủ thêm đi con, nhé.”

Thằng bé nhìn quanh, ngoan ngoãn gật đầu rồi đi theo Trang vào buồng. Khi quay ra, mắt Trang đã sưng húp.

Cô ấy đứng trước mặt mẹ chồng, cúi gập người:

“Mẹ, con xin lỗi mẹ. Con quát mẹ, bắt mẹ dậy sớm, nói những lời không phải với mẹ. Con tin lời chồng con mà không hỏi mẹ lấy một câu. Con không xin mẹ tha thứ ngay, nhưng từ nay mẹ đừng gánh rau nữa. Việc này, con sẽ cùng chị Vy xử lý.”

Mẹ nhìn cô ấy rất lâu, rồi nói:

“Con sai ở chỗ không hỏi mẹ, và để mẹ phải thức dậy lúc ba giờ sáng. Nhưng mẹ cũng sai ở chỗ im lặng, để mọi chuyện lớn đến thế này. Mẹ nợ con một lời xin lỗi vì đã để con bị lừa.”

Trang bật khóc, ôm lấy tay mẹ.

Tôi quay sang Khoa. Em trai tôi vẫn quỳ đó, trơ trọi giữa gian bếp.

“Khoa, chị cho em đến tối nay. Em không nói ai đã ký thay mẹ, chị sẽ đưa toàn bộ giấy tờ và bản ghi âm lên văn phòng đăng ký đất đai, yêu cầu họ hủy hồ sơ và xác minh chữ ký. Còn em vay n:ặng l:ãi của chị Hạnh thế nào, em tự chịu trách nhiệm.”

“Chị… chị đừng làm vậy. Em sẽ mất hết.”

“Em đã mất hết từ lúc cầm bút nhờ người ký tên mẹ.”

Tôi cầm cuốn sổ, nhìn mẹ:

“Mẹ, từ giờ đến tối con cần mẹ ở yên trong nhà. Con muốn gặp cô cán bộ đăng ký đất đai, xem hồ sơ gốc.”

Mẹ gật. Tôi quay người định bước ra thì Khoa chợt gào lên, giọng khản đặc:

“Chị đừng đi! Chị mà lên đó, người ta sẽ biết hết, bà ấy sẽ…”

Cậu ta khựng lại, tự bịt miệng mình.

“Bà ấy là ai?” Trang quay phắt lại. “Bà nào? Anh vừa nói ‘bà ấy’. Bà nào?”

Khoa lắc đầu liên tục, mặt trắng bệch. Nhưng tôi và Trang đã kịp nghe thấy.

Cả buổi sáng hôm ấy, tôi đi gặp văn phòng đăng ký đất đai. Cô cán bộ, một người phụ nữ trạc bốn mươi, mở hồ sơ ra, lật từng trang. Chữ ký trong hợp đồng thế chấp, tôi đối chiếu với chữ mẹ ghi trong sổ rau, rõ ràng khác nhau. Cô ấy thở dài:

“Chị ơi, hồ sơ này đã qua khâu công chứng. Bên công chứng ghi nhận người ký là bà Nguyễn Thị Lụa, có mặt trực tiếp, có đối chiếu căn cước. Nếu chị khẳng định mẹ chị không ký thì phải làm đơn tố giác, yêu cầu xác minh. Chuyện này không nhỏ.”

“Em biết. Em muốn xin bản sao hồ sơ công chứng, có được không?”

“Chỉ có chủ sử dụng đất hoặc người được ủy quyền mới xin được. Mẹ chị phải trực tiếp lên.”

Tôi gọi về. Mẹ nói sẽ đi ngay chiều nay, cùng Trang. Tôi nói với mẹ đừng gánh rau nữa, mẹ chỉ đáp: “Biết rồi, mẹ nghỉ.” Câu ấy khiến tôi nhẹ lòng đôi chút.

Chiều, ba người chúng tôi lên huyện. Người cán bộ công chứng đã điều ra bản scan hồ sơ. Mẹ ngồi trước màn hình, đeo kính, đọc từng dòng. Tôi đứng sau lưng, nhìn qua vai mẹ.

Bản hợp đồng thế chấp đính kèm ảnh chụp căn cước người ký. Khuôn mặt trên ảnh là một người phụ nữ ngoài năm mươi, tóc nhuộm nâu, đeo kính, giống mẹ tôi đến lạ. Ngày công chứng là hai mươi hai tháng chín.

“Hôm đó mẹ ở đâu?” tôi thì thầm.

“Hôm đó mẹ ở viện chăm thằng Bi sốt cao,” mẹ đáp. “Cả nhà đều biết.”

Tôi quay sang Trang. Cô ấy nhìn chằm chằm vào màn hình, miệng hé ra, đôi mắt mở to đến mức tôi tưởng cô ấy sắp ngất.

“Trang? Em sao thế?”

“Không… không thể nào…” Trang lùi lại, đụng vào cạnh bàn. “Cái áo đó… cái kính đó… Hôm hai mươi hai, mẹ em sang nhà em đón Bi ra bệnh viện, mẹ em mặc đúng cái áo kẻ sọc đó…”

Tôi chưa kịp hỏi, thì ngoài cửa, tiếng gõ dồn dập vang lên. Một người đàn ông trong bộ đồng phục bảo vệ ló đầu vào, nói với người công chứng:

“Chị ơi, có một chị tên Hạnh ngoài sảnh, bảo cần gặp gấp người nhà bà Lụa.”

Chưa kịp ai trả lời, cánh cửa mở toang. Một người phụ nữ ngoài bốn mươi, son đỏ chót, tay cầm một xấp giấy, bước vào, theo sau là một bà tóc nhuộm nâu, đeo kính, mặc chiếc áo sọc đúng như hình trong hồ sơ.

Bà ấy nhìn thấy Trang, mặt tái đi.

“Mẹ?” Trang thốt lên, giọng lạc hẳn. “Mẹ… sao mẹ lại đi cùng chị ta?”

Chị Hạnh mỉm cười, ném xấp giấy lên bàn trước mặt tôi:

“Hôm nay tôi không đến đòi n:ợ. Tôi đến để giới thiệu người nhà.”

Bà tóc nhuộm nâu không dám nhìn con gái. Còn mẹ tôi, từ đầu đến giờ vẫn bình thản, bỗng khẽ siết lấy tay tôi, thì thầm:

“Vy, con nhìn kỹ xấp giấy kia đi. Chữ ký cuối cùng không phải của thằng Khoa.”

Tôi cầm xấp giấy lên. Tay tôi vẫn run, nhưng mắt tôi buộc mình phải đọc từng dòng.

Tờ trên cùng là hợp đồng vay t:iền viết tay, bên vay là Khoa. Chữ ký em trai tôi quen đến mức tôi nhận ra ngay, cái đuôi chữ K ngoẹo xuống như hồi nó còn đi học. Tờ thứ hai là bảng tính l:ãi, mỗi tuần một dòng, con số chồng lên nhau như sóng. Tờ cuối cùng thì mẹ nói đúng: không phải chữ của Khoa.

Đó là một bản cam kết đánh máy, bên dưới có chữ ký nghiêng nghiêng và họ tên in rõ: Phạm Thị Mận. Nội dung nói rằng bà tự nguyện đóng giả bà Nguyễn Thị Lụa để ký hợp đồng thế chấp, không ai xúi giục, không ai biết chuyện, mọi trách nhiệm bà tự chịu. Ngày ký là hai mươi ba tháng chín, đúng một ngày sau buổi công chứng.

Tôi ngẩng lên. Chị Hạnh khoanh tay dựa vào cửa, ung dung như chủ nhà.

“Rõ rồi chứ?” chị ta cười, giọng ngọt như mật. “Tôi là người cho vay đàng hoàng. Có người đem hồ sơ đến thì tôi nhận. Ai ngờ bà thông gia nhà các người lại đi giả làm mẹ chồng của con gái mình. Giờ vỡ chuyện, người ngồi t:ù là bà ấy, không phải tôi.”

“Mẹ!” Trang lao tới, nắm chặt hai vai mẹ đẻ. “Mẹ làm cái gì thế này? Mẹ nói đi, có phải chị ta ép mẹ không?”

Bà Mận cúi gằm. Mãi sau bà mới mở miệng, giọng khản đặc:

“Mẹ không còn đường nào nữa, con ơi.”

Rồi bà kể, ngắt quãng, nước mắt chảy ròng. Quán tạp hóa của bà ở đầu chợ thua lỗ hai năm liền. Bà vay chị Hạnh một trăm hai chục triệu để xoay vốn, l:ãi mẹ đẻ l:ãi con, cuối cùng thành hai trăm. Hôm hai mươi mốt tháng chín, chị Hạnh tìm đến tận quán, nói thẳng: Khoa n:ợ chị sáu trăm triệu, chỉ cần bà đóng vai bà Lụa đi ký một buổi, khoản n:ợ hai trăm triệu của bà sẽ xóa sạch. Bà từ chối. Chị Hạnh bảo sẽ cho người đến dọn sạch quán, rồi nói hết với Trang chuyện nhà bà thiếu n:ợ. Khoa lại quỳ ngay giữa quán xin bà đừng nói cho Trang biết, thề chỉ vài hôm là chuộc lại.

“Hôm đó mẹ nói với con là mẹ về lấy đồ cho thằng Bi,” bà nấc lên. “Mẹ nhuộm tóc, đeo kính, cùng thằng Khoa ra phòng công chứng. Mẹ run đến mức cầm bút không nổi. Mẹ tưởng chuyện nhỏ, chỉ ký một chữ là xong…”

Trang buông tay mẹ ra, loạng choạng lùi lại. Cô ấy không khóc nữa. Gương mặt cô ấy trống rỗng.

Chị Hạnh vỗ nhẹ xấp giấy trên bàn:

“Nên tôi nói thế này cho gọn. Ba ngày, mang đủ sáu trăm triệu đến đây. Không thì bản cam kết này nằm trên bàn công an, bà Mận vào t:ù, vợ chồng thằng Khoa mất nhà, cháu Bi mất bà ngoại. Các người tự chọn.”

Mẹ tôi vẫn đứng yên. Tôi cảm nhận được bàn tay mẹ trên tay mình, khô và ấm, không hề run.

Tôi hít một hơi thật sâu.

“Chị Hạnh, chị nói chị chỉ nhận hồ sơ. Vậy tôi hỏi: trong hợp đồng thế chấp này, bên nhận thế chấp là ai?”

Chị ta thoáng khựng:

“Là tôi. Thì sao?”

“Hôm hai mươi hai tháng chín, bên nhận thế chấp có phải có mặt ở phòng công chứng để ký không?”

“Có… nhưng tôi…”

“Vậy là chị đứng cách bà Mận đúng một cái bàn. Chị quen bà ấy, chị cho bà ấy vay hai năm nay, chị còn là người xúi bà ấy đến. Chị biết rõ hơn ai hết người ngồi đó không phải bà Lụa.”

Cán bộ công chứng, nãy giờ đứng im bên màn hình, lên tiếng:

“Phòng chúng tôi có camera ghi lại buổi hôm đó. Tôi vừa xem lại lúc chiều. Chị Hạnh đứng ngay quầy, đi cùng bà này vào phòng, ra về cũng đi cùng nhau.”

Ông ấy ngừng một chút, rồi nói thêm:

“Ảnh trên căn cước của bà Lụa chụp từ hồi bà còn nhuộm tóc nâu, đeo kính. Hôm đó người ký mang theo đúng căn cước thật. Chúng tôi đối chiếu vội, đó là sai sót của phòng tôi, tôi nhận. Nhưng nếu người nhận thế chấp đã biết trước thì chị là người cùng thực hiện, không phải người ngoài cuộc.”

Nụ cười trên môi chị Hạnh cứng lại. Mẹ tôi lúc này mới lên tiếng, chậm rãi như đang kể chuyện nhà:

“Hôm cô cán bộ nói với tôi hồ sơ nộp ngày mười hai, tôi làm luôn đơn đề nghị tạm dừng giao dịch với thửa đất của tôi. Cô ấy nhận đơn ngay hôm đó.”

Ông công chứng viên gật đầu:

“Đúng. Bên đăng ký đất đai vừa gọi sang. Thửa đất đã bị ngăn chặn từ hai tuần trước theo đơn của bà Lụa. Hồ sơ thế chấp của chị không thể đăng ký được.”

Tôi quay sang nhìn mẹ. Hóa ra suốt hai tuần mẹ gánh rau lúc ba giờ sáng, mẹ vẫn giữ trong tay lá bài này. Mẹ không cần chạy ngược chạy xuôi. Mẹ chỉ chờ xem đứa con mình có còn lương tâm hay không.

Chị Hạnh mất hẳn vẻ bình thản. Chị ta chộp lấy cái túi xách, thọc tay vào, rút ra một cuốn sổ bìa đỏ, ôm chặt vào ngực.

“Thế thì tôi giữ cái này. Chưa trả đủ tiền thì tôi không trả sổ.”

Tôi nói, từng chữ một:

“Cuốn sổ đó đứng tên mẹ tôi. Chị không có quyền giữ. Còn cái bảng tính này, năm chục triệu mà mỗi tuần mười phần trăm, một năm là hơn năm trăm phần trăm. Luật cho phép tối đa hai mươi phần trăm một năm. Chị cho vay l:ãi nặng, giữ sổ đỏ trái phép, rồi còn đưa người giả m:ạo đi ký. Tôi có cả bản ghi âm lời chị đe dọa ngay trong buổi sáng nay.”

“Cô… cô dám ghi âm tôi?”

“Tôi dám ghi âm người dám đem nhà của mẹ tôi ra đổi lấy một khoản n:ợ.”

Ông công chứng viên đã nhấc điện thoại bàn từ lúc nào. Bảo vệ đứng chắn ngay cửa. Chị Hạnh đảo mắt tìm lối thoát nhưng hai cánh tay vẫn ôm khư khư cuốn sổ đỏ. Mãi đến khi ông công chứng viên nói rõ ràng vào ống nghe: “Tôi báo công an huyện, có hành vi giữ giấy tờ đất của người khác và nghi vấn giả m:ạo hồ sơ công chứng”, chị ta mới sụp xuống, đập cuốn sổ lên mặt bàn.

“Cầm đi! Cầm hết đi! Nhà các người đúng là toàn một lũ…”

Chị ta không nói hết câu. Cánh cửa bật mở. Khoa đứng ở ngưỡng cửa, thở hồng hộc, áo ướt đẫm mồ hôi. Hóa ra từ lúc chúng tôi rời nhà, nó đã phóng xe theo, đứng ngoài hành lang nghe hết từ đầu đến cuối.

Cả phòng nhìn nó. Nó nhìn mẹ, nhìn vợ, nhìn người mẹ vợ đang gục đầu bên bàn.

“Là em.” Giọng nó vỡ ra. “Em lấy sổ đỏ trong ngăn tủ của mẹ. Em lấy căn cước của mẹ. Em đưa bác Mận đến, em bảo bác cứ ký là xong. Tất cả là em. Bác Mận không có lỗi, bác chỉ bị ép…”

“Anh nói lại xem!”

Trang bước tới trước mặt Khoa. Cô ấy giơ tay lên. Cả phòng đứng im. Tôi tưởng cú t:át sẽ giáng xuống. Nhưng bàn tay ấy dừng lại giữa không trung, run lên bần bật, rồi từ từ hạ xuống.

“Tôi không t:át anh,” cô ấy nói, rất nhỏ. “T:át anh cũng không lấy lại được cái sáng mẹ phải dậy lúc ba giờ. Không lấy lại được những hôm tôi bưng đĩa thịt cho anh mà tưởng mình đang bảo vệ nhà này. Anh để tôi thành trò cười, anh để mẹ tôi thành tội phạm. Anh có biết không?”

Khoa quỵ xuống, không nói được lời nào.

Công an huyện đến sau mười lăm phút. Hai người mặc thường phục, một người xem xấp giấy, một người nghe bản ghi âm của tôi đến hết. Chị Hạnh bị đưa đi trong im lặng, cái túi xách son phấn vẫn đeo trên vai, đôi giày cao gót gõ xuống nền gạch từng nhịp lạc lõng. Bà Mận ngồi ghế đối diện, khai từ đầu đến cuối, không giấu một chữ, không trốn tránh một câu. Khi người cán bộ hỏi bà có hiểu mình đã làm gì không, bà gật đầu, nước mắt nhỏ xuống tờ biên bản.

Mẹ tôi ngồi cạnh. Khi bà Mận ký xong, mẹ nhìn bà rất lâu, rồi quay sang người cán bộ:

“Tôi là người bị hại. Tôi xin viết đơn đề nghị xem xét cho bà thông gia tôi. Bà ấy bị ép, lại tự nguyện khai hết. Còn người xúi giục thì tôi xin các anh làm đến nơi đến chốn.”

Người cán bộ nhìn mẹ, rồi gật đầu:

“Chúng tôi sẽ ghi nhận. Nhưng quyết định thế nào là do cơ quan có thẩm quyền, bà hiểu cho.”

“Tôi hiểu.”

Chuyện hôm ấy kết thúc lúc trời đã nhá nhem. Sổ đỏ trở về tay mẹ. Hồ sơ thế chấp bị hủy. Bản ghi âm của tôi, sổ ghi chép của mẹ và camera phòng công chứng nằm trong tay công an. Khi ra khỏi cổng, mẹ khựng lại, đưa tay vịn vào cột. Tôi vội đỡ. Mẹ chỉ mỉm cười:

“Không sao. Mẹ nhẹ người rồi.”

Tối hôm đó, cả nhà ngồi quanh mâm cơm. Không có thịt kho trứng. Chỉ có đĩa rau cải luộc, bát canh và nồi cơm đã nguội. Bé Bi ngồi trong lòng bà nội, ngơ ngác nhìn người lớn. Khoa ngồi thu lu ở góc bàn, không dám cầm đũa.

Mẹ gõ nhẹ đũa xuống mép bát:

“Mẹ nói một lần, các con nghe cho kỹ.”

Không ai dám thở mạnh.

“Thứ nhất, nợ chị Hạnh. Công an sẽ xử phần lãi nặng. Còn phần gốc, tiền thằng Khoa đã cầm thật, nó phải trả, từng đồng, bằng sức nó. Mẹ không bỏ một đồng sổ tiết kiệm nào ra gánh thay.”

“Dạ… con nhận,” Khoa nói khẽ.

“Thứ hai, từ mai con dọn ra ngoài ở. Thuê phòng trọ, đi làm, cai hết mấy cái trò c:á đ:ộ. Mỗi tháng đưa giấy cho vợ con xem, trả được bao nhiêu, còn nợ bao nhiêu. Điện thoại của con, vợ con giữ.”

Khoa quay sang Trang. Trang không nhìn lại, chỉ hỏi:

“Mẹ, con có được nói không ạ?”

“Con nói đi.”

“Con không ly hôn. Nhưng con và Bi ở lại đây với mẹ. Anh Khoa ra ngoài ở một năm. Một năm đó anh ấy sống ra sao, em sẽ nhìn. Nếu anh biết đứng lên từ chỗ ngã, em sẽ xem lại. Nếu còn một lần nữa…”

Cô ấy không nói hết câu, nhưng ai cũng hiểu.

Khoa gật đầu, mắt đỏ hoe:

“Anh chịu. Anh chịu hết.”

Mẹ đặt đũa xuống, nhìn tôi:

“Vy, còn một chuyện mẹ phải nói rõ, vì nó là cái gốc làm thằng Khoa nghĩ ra những điều ấy.”

Mẹ đứng dậy, lấy từ ngăn tủ ra một tờ giấy gấp đôi, đặt lên bàn.

“Tháng trước mẹ có hỏi ông trưởng thôn về chuyện làm di chúc. Đây là bản nháp, mẹ chưa ký, cũng chưa nhờ ai làm gì cả. Chắc thằng Khoa thấy nó trong ngăn tủ, thấy chữ ‘chia’ nên mới tưởng mẹ đi chia nhà cho chị con. Không phải đâu. Mẹ định để căn nhà này lại cho thằng Bi, đứng tên cháu khi cháu đủ mười tám tuổi. Trong thời gian đó, bố mẹ nó trông nom. Ai bỏ rơi mẹ, ai làm gì có hại cho nhà, thì không được hưởng.”

Tôi thấy cổ họng mình nóng lên.

“Mẹ, con chưa từng đòi gì ở cái nhà này. Con chỉ cần mẹ khỏe.”

“Mẹ biết,” mẹ cười, vỗ lên mu bàn tay tôi. “Con gái mẹ chưa bao giờ đòi gì. Chính vì thế mẹ mới tin con là người đầu tiên mẹ nói.”

Tôi nhớ đến ba ngày liền mẹ không bắt máy. Tôi hỏi. Mẹ im một lúc rồi đáp:

“Mẹ tắt chuông. Mẹ sợ nghe giọng con thì mẹ không giữ nổi. Con sẽ hỏi, mẹ sẽ khóc, rồi con sẽ lao về làm ầm lên, thằng Khoa sẽ cuống mà làm liều hơn. Mẹ muốn cho nó cơ hội tự nói. Nhưng mẹ cũng sai. Mẹ nghĩ im lặng là bảo vệ các con, hóa ra im lặng suýt hại cả nhà.”

Mẹ nhìn từng người một. Rồi mẹ đứng dậy, đi vào buồng, lát sau mang ra cuốn sổ bọc nilon, lật đến trang cuối.

“Sáu triệu bốn trăm mười hai nghìn. Mẹ gom lúc đầu để chuộc sổ đỏ cho nó. Giờ không cần chuộc nữa. Số tiền này mẹ gửi cho thằng Bi, làm tiền học sau này.”

Trang ôm miệng, nước mắt lăn xuống. Cô ấy đứng lên, bước tới, quỳ xuống bên chân mẹ chồng:

“Mẹ, con xin lỗi. Con không dám xin mẹ tha thứ ngay. Con chỉ xin mẹ cho con một cơ hội để làm lại từ đầu.”

Mẹ đỡ cô ấy dậy, vuốt tóc cô ấy như vuốt tóc con gái:

“Con có làm sai, nhưng con đã dám nhận. Điều đó đủ để mẹ cho con cơ hội. Còn mẹ con, mẹ đã viết đơn rồi. Bà ấy đã nói hết sự thật, mẹ sẽ không bỏ bà ấy.”

Mấy tuần sau, tôi nhận được tin từ Trang. Chị Hạnh bị khởi tố vì cho vay l:ãi nặng, cùng với hành vi giả m:ạo giấy tờ trong hồ sơ công chứng. Bà Mận được xem xét giảm nhẹ vì tự nguyện khai báo và hợp tác với cơ quan điều tra, chỉ bị xử lý theo diện nhẹ, không phải vào t:ù. Quán tạp hóa của bà thu hẹp lại, nhưng bà vẫn giữ được. Khoa dọn ra phòng trọ cuối làng, đi làm sáng chiều, tối đến lại gọi video về cho con, cho vợ thấy bảng ghi nợ mỗi tháng ngắn lại một chút.

Tôi ở lại nhà thêm một tuần nữa trước khi về. Sáng hôm đó, tôi thức dậy từ lúc năm giờ, nghe tiếng động ngoài vườn. Tôi vội chạy ra, tim đập loạn.

Mẹ đang ngồi bên luống rau, tay cầm cái rổ nhỏ. Trang ngồi cạnh, tóc buộc gọn, đang chỉ cho Bi cách nhổ từng cây cải. Cậu nhóc cười khanh khách, cái rổ nhựa đỏ bé xíu nằm lăn lóc giữa luống.

Mẹ ngẩng lên nhìn tôi, cười hiền:

“Con dậy sớm thế? Không ai bắt mẹ dậy đâu. Mẹ tự dậy, mẹ thích ngồi với đám rau. Hái đủ rồi mang sang cho bà hàng xóm, bà ấy cho mẹ quả bưởi.”

“Mẹ bán ít thôi nhé,” tôi bảo.

“Mẹ đổi cho nhau thôi, không bán nữa.” Mẹ nháy mắt. “Từ nay mẹ ngủ đến năm rưỡi, sáu giờ. Con Trang hứa rồi.”

Trang đỏ mặt cười, nhìn mẹ chồng bằng ánh mắt mà tôi chưa từng thấy ở cô ấy trước đây, ánh mắt của một người thật sự muốn học lại cách làm con.

Tôi đứng giữa vườn, nhìn ánh sáng đầu ngày len qua hàng cau, rọi xuống bóng ba thế hệ cúi bên luống rau. Cái đòn gánh cũ vẫn dựa ở góc hiên, phủ một lớp bụi mỏng. Không ai còn cần đến nó nữa.

–HẾT–