Bố dượng làm thợ xây 25 năm nuôi tôi học Tiến sĩ, thầy giáo sững sờ khi thấy ông tại lễ tốt nghiệp
Khi phần bảo vệ kết thúc, thầy hướng dẫn đến bắt tay tôi và người nhà. Đến lượt bố, thầy bỗng khựng lại, nhìn ông thật kỹ rồi sắc mặt chợt thay đổi.
Tôi sinh ra trong một gia đình không trọn vẹn. Khi tôi vừa biết lẫm chẫm đi, bố mẹ tôi ly hôn. Mẹ ôm tôi về quê ngoại, một vùng quê nghèo chỉ có ruộng đồng, nắng gió và những lời bàn tán xì xào. Tôi không nhớ rõ gương mặt bố ruột, chỉ biết rằng những năm đầu đời của mình, tôi đã sống trong thiếu thốn cả vật chất lẫn tình cảm.
Năm tôi lên 4 tuổi, mẹ tôi đi bước nữa. Người đàn ông đó là một người thợ xây. Ông đến với mẹ tôi bằng hai bàn tay trắng, không nhà cửa, không tiền bạc. Thứ duy nhất ông mang theo là một tấm lưng gầy, làn da rám nắng và đôi bàn tay chai sạn vì vôi vữa. Lúc đầu tôi không thích ông. Với một đứa trẻ con, ông quá lạ lẫm, lại hay đi sớm về khuya, người lúc nào cũng ám mùi mồ hôi và bụi xi măng.
Nhưng ông lại là người đầu tiên sửa lại chiếc xe đạp cũ cho tôi, vá cho tôi đôi dép đứt quai mà không nói một lời. Tôi làm sai, ông không đánh, chỉ lặng lẽ dọn dẹp đống hỗn độn tôi gây ra. Có lần tôi bị bắt nạt ở trường, ông không quát mắng như mẹ, chỉ lặng lẽ đạp xe đến đón tôi về. Trên đường về, ông nói câu duy nhất:
– Bố không bắt con phải gọi bố, nhưng bố sẽ luôn là người đứng phía sau nếu con cần.
Tôi im lặng, không đáp. Nhưng từ hôm đó, tôi bắt đầu gọi ông là bố. Suốt thời thơ ấu, ký ức của tôi về bố là chiếc xe đạp cà tàng, là tấm áo công trình bụi bặm, là những hôm ông về nhà muộn, đôi mắt mệt mỏi, tay vẫn còn dính vôi vữa. Nhưng dẫu về muộn, ông cũng chưa từng quên hỏi:
– Hôm nay con học thế nào?
Ông không học cao, cũng chẳng thể giảng cho tôi bài toán khó hay đoạn văn phức tạp, nhưng luôn nhấn mạnh:
– Con có thể không giỏi nhất lớp, nhưng nhất định phải học đàng hoàng. Sau này đi đâu, người ta nhìn vào tri thức mà tôn trọng con.
Câu đó, ông nói không nhiều lần, nhưng tôi nhớ mãi.
Mẹ tôi làm nông, bố làm thợ xây. Cả nhà sống dựa vào đồng lương ít ỏi. Tôi học giỏi, nhưng hiểu rõ điều kiện gia đình mình nên chưa từng mơ cao. Khi tôi thi đỗ đại học, mẹ tôi khóc. Bố dượng thì chỉ lặng lẽ ngồi ngoài hiên, hút một điếu thuốc rẻ tiền. Hôm sau, ông bán chiếc xe máy duy nhất của gia đình, gom góp cùng tiền tiết kiệm của mẹ để đưa tôi nhập học.
Ngày đưa tôi lên thành phố, ông đội chiếc mũ cối cũ, mặc áo sơ mi nhàu, lưng đẫm mồ hôi, nhưng vẫn cố mang cho tôi một thùng quà quê gồm vài cân gạo, lọ ruốc, mấy túi lạc rang. Trước khi rời ký túc xá, ông nhìn tôi, nói ngắn gọn:
– Cố lên con. Học cho đàng hoàng.
Tôi không khóc. Nhưng sau khi ông về, tôi mở hộp cơm mẹ gói, thấy dưới lớp lá chuối là một bức thư gấp làm tư, chữ nguệch ngoạc:
– Bố không biết con học cái gì, nhưng con học đến đâu, bố làm đến đó. Đừng lo.
Tôi học 4 năm đại học, rồi học cao học. Bố vẫn làm thợ xây. Đôi tay ngày một chai sạn hơn, lưng ngày một còng xuống. Có lần về quê, tôi thấy ông ngồi dưới chân giàn giáo, thở hổn hển vì leo lên leo xuống cả ngày mà trong lòng tôi như có gì nghẹn lại. Tôi muốn bảo ông nghỉ, nhưng ông chỉ xua tay:
– Bố còn làm được. Mỗi lần mệt, bố lại nghĩ mình đang nuôi Tiến sĩ mà lấy làm tự hào.
Tôi cười, mà không dám nói với ông rằng, học lên Tiến sĩ, tôi phải làm thêm nhiều việc, phải nỗ lực gấp bội. Nhưng chính ông là lý do để tôi không cho phép mình bỏ cuộc.
Ngày bảo vệ luận án Tiến sĩ, tôi mời bố lên dự. Lúc đầu ông không chịu, nói bản thân quê mùa, ngại lên thành phố. Tôi phải năn nỉ, rồi nói dối là nhà trường yêu cầu có người thân. Cuối cùng ông gật đầu, mặc bộ vest cũ mượn từ chú họ, đi đôi giày chật hơn một cỡ và đội chiếc mũ mới mua ở chợ huyện.
Hôm đó, ông ngồi ở hàng ghế cuối cùng của hội trường, lặng lẽ nhìn tôi trình bày luận án. Tôi thấy ông cố gắng ngồi thẳng lưng, mắt không rời khỏi tôi phút nào.
Khi phần bảo vệ kết thúc, thầy hướng dẫn đến bắt tay tôi và người nhà. Đến lượt bố, thầy bỗng khựng lại, nhìn ông thật kỹ, rồi cười…
Thầy hướng dẫn của tôi, một Giáo sư đầu ngành vốn nổi tiếng nghiêm khắc và kiệm lời, bỗng khựng lại. Đôi mắt thầy nheo lại sau gọng kính lão, thầy nhìn bố tôi thật kỹ, rồi sắc mặt từ ngạc nhiên chuyển sang xúc động nghẹn ngào. Thầy buông tập hồ sơ, tiến tới nắm chặt lấy đôi bàn tay thô ráp, đầy những vết chai sần và sẹo vôi vữa của bố tôi.
– Anh… anh là Thành “gầy” ở trung đoàn công binh năm xưa phải không? – Giọng thầy run lên.
Bố tôi ngỡ ngàng, ông lúng túng bỏ chiếc mũ mới mua xuống, lắp bắp: – Dạ… Thầy là…
– Tôi là Hiển đây! Hiển “cận” mà anh từng cõng trên lưng suốt đêm băng qua rừng khi tôi bị thương ở biên giới đây. Sau chiến tranh, tôi mất liên lạc với anh, chỉ nghe nói anh về quê làm thợ xây… Không ngờ, không ngờ gặp lại anh ở đây, trong hoàn cảnh tuyệt vời thế này!
Cả hội trường im phăng phắc. Tôi đứng đó, sững sờ nhìn hai người đàn ông tóc đã bạc trắng đang siết chặt tay nhau. Thầy quay sang tôi, dõng dạc nói trước sự chứng kiến của tất cả mọi người:
– Các bạn đồng nghiệp, các em sinh viên, hôm nay tôi không chỉ chúc mừng một tân Tiến sĩ xuất sắc. Tôi muốn tất cả chúng ta dành tràng pháo tay cho người đàn ông này. Năm xưa, anh ấy là một người lính dũng cảm. Và 25 năm qua, bằng những viên gạch, bao xi măng, anh ấy đã xây dựng nên một công trình vĩ đại nhất cuộc đời mình: Một trí thức cho đất nước.
Tiếng vỗ tay vang lên không ngớt. Bố tôi, người đàn ông chưa bao giờ khuất phục trước cái nắng cháy da của công trường hay những khối gạch nặng nề, lúc này lại lóng ngóng như một đứa trẻ. Ông đưa đôi bàn tay dính đầy bụi trần thế gian lau vội giọt nước mắt lăn dài trên gò má sạm đen.
Tôi bước tới, ôm lấy tấm lưng còng của bố. Tôi hiểu rằng, bằng cấp của tôi dù có cao đến đâu, cũng không bao giờ sánh được với “học vị” làm người mà bố đã dạy tôi suốt 25 qua. Thầy giáo tôi sững sờ không phải vì thấy một ông thợ xây quê mùa, mà thầy sững sờ vì nhận ra: Dưới lớp áo bạc màu và dáng vẻ khắc khổ kia, là một nhân cách cao cả mà không một học hàm, học vị nào có thể đo đếm hết.
Ngày hôm đó, giữa khán phòng rực rỡ hoa và ánh đèn, tôi biết mình đã đạt được thành tựu lớn nhất đời mình: Được làm con của bố.
Leave a Reply